
Προς έναν επανακαθορισμό της παιδαγωγικής σχέσης: ο διαδραστικός ρόλος του εκπαιδευτικού
Ελένη Γεωργουλοπούλου,
Εκπαιδευτικός ∆.Ε.
Ι. Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΤΙΚΟΥ
Ο εκπαιδευτικός είναι το κατεξοχήν
πρόσωπο, που επιφορτίζεται µε τη διαχείριση της οµάδας των µαθητών, ακόµη κι αν
οι µαθητές προβαίνουν σε πρωτοβουλίες και στην ανάληψη της αυτονοµίας τους.
Παρ’ όλα αυτά, ο εκπαιδευτικός δεν προετοιµάζεται πάντα κατά τις σπουδές του
έτσι, ώστε να διαχειριστεί την παιδαγωγική σχέση. Αυτό είναι καταστροφικό,
εφόσον «οι µεταβλητές της κατάστασης αφορούν τόσο την ψυχολογία του
εκπαιδευτικού όσο και την κοινωνικότητά του γενικά» (Martinez, 1998:8).
Σύµφωνα µε την Tagliante (1994:38),
«η στάση του εκπαιδευτικού συσχετίζεται µε την προσωπικότητά του και βεβαίως µε
τη µεθοδολογία που αυτός εφαρµόζει». Μπορούµε να υποθέσουµε λοιπόν ότι
υπάρχουν, είτε χαρακτηριστικά γνωρίσµατα του χαρακτήρα του, είτε συµπεριφορές,
που µπορούν να βελτιώσουν τη στάση του. Έτσι θα δούµε καταρχήν τα προτερήµατα
και στη συνέχεια τους ρόλους, που ο εκπαιδευτικός θα όφειλε να έχει, µε σκοπό
τη βελτίωσή του.
Ι.1. Προτερήµατα του εκπαιδευτικού
Όπως επισηµαίνει ο Ανδρουλάκης
(1999, α: 99), «Όλες οι πρόσφατες εργασίες στη ∆ιδακτική, Παιδαγωγική και
Ψυχολογία υπενθυµίζουν ότι η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού και η διαχείριση
της επικοινωνίας στην τάξη, παίζουν µεγάλο ρόλο στο να αισθάνονται καλά και να
προοδεύουν στο σχολείο, παιδιά και έφηβοι».
Η στάση του εκπαιδευτικού προς τους
µαθητές του εξαρτάται λοιπόν κατά ένα µεγάλο µέρος από τα προτερήµατα του
εκπαιδευτικού, πράγµα το οποίο βοηθάει αληθινά και πολύ τη διδασκαλία και τη
διάδραση στην τάξη.
Ενδεικτικά, θα µπορούσαµε να
προτείνουµε µια λίστα από προτερήµατα, που κρίθηκαν ότι συστήνουν την προσωπικότητα
ενός ολοκληρωµένου εκπαιδευτικού. Πρόκειται για µια σύνθεση που προέκυψε από τη
µελέτη των εξής συγγραφέων: Ανδρουλάκη (1999, b), Καλλιαµπέτσου–Κορακά (1990),
Fontana (1994/1995), Πρόσκολλη (1999), Puren (1998) και Tagliante (1994).
Σύµφωνα µε τους παραπάνω συγγραφείς, ένας «καλός
δάσκαλος» θα όφειλε: α. να είναι:
•
καλός, αξιαγάπητος
•
φιλικός
•
ευαίσθητος
•
οξύς παρατηρητής, ενηµερωµένος για ό,τι
συµβαίνει στην τάξη
•
προσεκτικός ακροατής, υποµονετικός
•
ήρεµος, αλλά µε ζωντάνια και ευελιξία
•
ακέραιος
•
µε κατανόηση και κατανοητός
•
προσιτός, «εύκολος»
•
µοντέρνος, χωρίς προκαταλήψεις
•
ρεαλιστής στη δική του επαγγελµατική φιλοσοφία
και στις προσδοκίες του
•
υπεύθυνος, συνετός, µεθοδικός, συστηµατικός,
καλά προετοιµασµένος
ικανός οµιλητής, µε καθαρή, δυνατή και εκφραστική
φωνή
•
ακριβής, επιδέξιος, πετυχηµένος
β. να έχει:
•
επάρκεια γλωσσική, πολιτιστική και παιδαγωγική
(«…να µαθαίνει στο µαθητή να επικοινωνεί, να συνεισφέρει ευρέως σε µια γενική
εκπαίδευση, προτείνοντας εργαλεία για να µαθαίνει ο µαθητής να µαθαίνει, αλλά
και προτείνοντας ένα άνοιγµα διαπολιτισµικό») (Martinez, 1998:118)
•
επαγγελµατική επάρκεια
•
ικανότητα να σχεδιάζει και να οργανώνει το
µάθηµα
•
πείρα
•
αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίµηση, ισχυρό «εγώ»
•
θετική στάση για τη θέση του εκπαιδευτικού στην
κοινωνία
•
συναισθηµατική ωριµότητα (να αποφεύγει τον
ανταγωνισµό, τη λογοµαχία, την αναστάτωση)
•
αντοχή
•
φαντασία
•
ενθουσιασµό
•
χιούµορ (να γελά ακόµα και µε τον εαυτό του,
αλλά ποτέ σε βάρος των παιδιών) • άνεση
Ο «καλός δάσκαλος» δεν πρέπει να είναι ποτέ:
•
κακοδιάθετος και µεροληπτικός
•
υπερβολικά κριτικός, λογοκρίνοντας τη δουλειά
των παιδιών
•
δύσπιστος, επιθετικός και ειρωνικός
•
εκνευρισµένος χωρίς λόγο
•
αυστηρός λάτρης της πειθαρχίας, αυταρχικός,
απόλυτος
•
απογοητευµένος.
Ι.2. Ρόλοι του εκπαιδευτικού
Σε συσχέτιση µε τη µεθοδολογία που
εφαρµόζει ο εκπαιδευτικός, µπορούµε να καθορίσουµε τους ρόλους που αυτός
αναλαµβάνει, µε σκοπό να διευκολύνει την πορεία της διδασκαλίας/εκµάθησης και
να γίνει περισσότερο αποτελεσµατικός. Έτσι λοιπόν ο εκπαιδευτικός θα όφειλε να
αναλάβει ρόλους σύµφωνα µε τις σχέσεις που έχει µε τους µαθητές του, µε τους
τρόπους εργασίας που αυτός υιοθετεί και τις τεχνικές που χρησιµοποιεί. Οι
ακόλουθοι ρόλοι που προτείνονται αποτελούν µια σύνθεση που προέκυψε από τη
µελέτη των εξής συγγραφέων: Αναστασιάδη (2001), Ανδρουλάκη (1999, b), Brown
(2000:32), Καλλιαµπέτσου – Κορακά (1990:323-330), Fontana (1994:225, 231 /
1995:96, 270, 292 – 297), Kramsch (1984), Λυγίζου (2002: 94, 97, 99, 108, 114),
Martinez (1998:8, 38, 106, 115, 118, 120), Πρόσκολλη (1999), Puren (1998: 32-34,
91) και Tagliante (1994: 3, 13, 18, 20, 38, 41-42, 46).
α. Στο πλαίσιο των σχέσεων µε τους µαθητές, ο
εκπαιδευτικός θα όφειλε να
αναλάβει ρόλους ως:
•
µεσάζοντας ανάµεσα στη γνώση και στο µαθητή, του
οποίου διευκολύνει τη µάθηση
(προσανατολίζει, συνεργάζεται και διαπραγµατεύεται τα
πάντα την κάθε στιγµή)
•
ανθρωπιστής και δηµοκράτης
•
σύµβουλος και διακριτικός οδηγός
•
«ψυχοθεραπευτής», ψυχολόγος, κοινωνιολόγος,
παιδαγωγός.
Επιπλέον, ο σύγχρονος εκπαιδευτικός θα όφειλε να:
•
αγαπάει τη δουλειά του και τα παιδιά
ται τους µαθητές και προσαρµόζεται σ’ αυτούς (για
παράδειγµα, να σταµατάει προτού οι µαθητές του κουραστούν)
•
βοηθάει τα παιδιά
•
ενθαρρύνει τους µαθητές προσφέροντάς τους την
εµπειρία της επιτυχίας
•
αποδέχεται την προσωπικότητα των µαθητών και
χρησιµοποιεί τις ιδέες τους
•
δηµιουργεί µια αυθεντική παιδαγωγική σχέση και
ένα ευνοϊκό κλίµα, κλίµα ασφάλειας και ζεστή ατµόσφαιρα
•
συµβάλλει ώστε να επικρατεί στην τάξη πνεύµα
επικοινωνίας και συνεργασία µέσω της ανάδρασης
•
δηµιουργεί σχέσεις εµπιστοσύνης και
γενναιοδωρίας, δηλαδή µια φιλική σχέση, που αποτελεί άλλωστε το στόχο της
αυθεντικής Παιδαγωγικής
•
έχει πάντα χρόνο για τα παιδιά, να τους µιλάει,
να τα ακούει
•
ενδιαφέρεται για τη δουλειά και την πρόοδο όλων
των µαθητών
•
εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες για τους µαθητές του,
χωρίς να διάκειται ευνοϊκά µόνο έναντι των παιδιών που είναι πιο έξυπνα
•
συµπεριφέρεται µε τον ίδιο τρόπο σε όλους τους
µαθητές, αγόρια και κορίτσια, κάθε φυλής, κοινωνικής τάξης κι επιπέδου
•
αποφεύγει τις παράλογες απειλές και τις
συγκρούσεις που προκαλούν στρες
•
κρατά την ψυχραιµία του.
β. Στο
πλαίσιο των τρόπων δουλειάς που υιοθετεί, ο εκπαιδευτικός θα όφειλε να
αναλάβει τους ρόλους τού:
•
διαχειριστή της πειθαρχίας, της δουλειάς και της
εκµάθησης (που, όπως αναφέρει η Tagliante(1994:13), γίνεται συγχρόνως ο γιατρός
που γράφει τη συνταγή και ο φαρµακοποιός που προµηθεύει τα φάρµακα»)










