Ο βιωματικός χρόνος

Θέλω να ταλαιπωρήσω τη σκέψη μου αναμετρώντας την με το χρόνο. Δεν εννοώ βεβαίως τον αντικειμενικό χρόνο με τη θεωρητική υπόσταση και τις φιλοσοφικές του προεκτάσεις. Εδώ θέλω ν’ ασχοληθώ με κάτι πιο άμεσο, πιο χειροπιαστό, μα αρκετές φορές και πιο οδυνηρό. Τον προσωπικό μου χρόνο, το χρόνο της δικής μου διαδρομής. Να περιγράψω - εν ολίγοις – πώς τον αντιμετώπισα από τη στιγμή που συνειδητοποίησα την ύπαρξή μου στη ζωή μέχρι τώρα που διανύω την τελευταία φάση της. Με το χρόνο είχα σχεδόν πάντα μια διαφορά φάσης. Πότε εγώ ασθμαίνοντας τον κυνηγούσα, πότε αυτός απειλητικά με καταδίωκε. Είναι σπάνιες οι περιπτώσεις - κι αυτές μικρής διάρκειας – που συμβαδίζαμε ταιριασμένα και σε φάση.

Μικρός κυνηγούσα το χρόνο, με τη μόνιμη έγνοια να μεγαλώσω όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Να γίνω συμμέτοχος σε μια σειρά δραστηριότητες, που ζήλευα και ήταν για μένα απαγορευμένες από τους μεγαλύτερους με την καθησυχαστική προτροπή

« Δεν μπορείς τώρα! Θα τα κάνεις όταν μεγαλώσεις!»

Η απαγόρευση αυτή αντί να με καθησυχάζει, με πείσμωνε περισσότερο.

Ενώ ο χρόνος δεν βιαζόταν και είχε το δικό του ρυθμό, βιαζόμουν εγώ. Ένα αδιάκοπο τρέξιμο να προλάβω, αλλά άγνωστο τι. Σαν να με κυνηγούσαν. Ως παράδειγμα αναφέρω τη βιάση μου να μετέχω στα παιγνίδια με τα μεγαλύτερα αδέλφια μου, πλην όμως ματαίως. Γιατί όταν ικανοποιούσα έναν ηλικιακό όριο, αυτοί άλλαζαν κύκλους συναναστροφών κι ενδιαφέροντα.

Θυμάμαι την όμορφη και λίγο μεγαλύτερη γειτονοπούλα μου, που όταν της εκδήλωσα – έστω με χοντροκομμένο τρόπο – το ενδιαφέρον μου γι αυτήν μου απάντησε, όπως η βοσκοπούλα στο γνωστό δημοτικό τραγούδι

«.. ..Είσαι μικρός ακόμα!»

Μα όταν μεγάλωσα κάπως αυτή είχε ήδη βάλει στεφάνι με άλλον και μάλιστα κυοφορούσε μια νέα ζωή. Ευτυχώς και το δικό μου ενδιαφέρον είχε εν τω μεταξύ αμβλυνθεί

Θυμίζω – γιατί πολλά πράγματα ξεχνιούνται - ότι παλαιότερα στην είσοδο κάθε κινηματογράφου υπήρχε ο εφοριακός που έλεγχε το κόψιμο των εισιτηρίων. Μαζί υπήρχε κι ένας αυστηρός ηλικιακός έλεγχος. Κάποιες ταινίες, που με τα σημερινά δεδομένα δεν περιείχαν τίποτε το ιδιαίτερο, χαρακτηρίζονταν από μια αυστηρή επιτροπή λογοκρισίας «ακατάλληλες για ανηλίκους». Εγώ για χρόνια ήμουν στο περίμενε με την προσμονή για κάτι το ιδιαίτερο. Όταν όμως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου κι έγινα με τα τότε κριτήρια ενήλικος είδα ότι δεν έχανα και κάτι σημαντικό.

Ήταν όμως και κάποιες στιγμές που ήθελες να κρατήσουν για πάντα! Στιγμές που σε έπνιγαν από ευτυχία και πλήρωση. Τότε αρπαζόσουν απ’ τα κρόσσια του χρόνου με νύχια και δόντια στην απέλπιδα προσπάθεια να σταματήσεις την μονόδρομη πορεία του. Χωρίς όμως καμιά επιτυχία. Ήταν φωτεινά αστέρια, που έλαμψαν για λίγο στον σκοτεινό ουρανό και χάθηκαν στο αχανές έρεβος. Η μόνη εκ των υστέρων αμοιβή είναι η γλυκιά ανάμνηση που άφησαν και το άρωμα που διαχρονικά συντροφεύει τη σκέψη μου.

Είμαι υποχρεωμένος όμως να θυμίσω ότι κάποια χρόνια ο προσωπικός μου χρόνος «σταμάτησε». Ήταν τα χρόνια της ομηρείας. Στην περίπτωση αυτή, ενώ η ζωή έξω συνεχίζεται, εσύ απομονωμένος δεν μετέχεις καθόλου στις εξελίξεις. Απλώς πληροφορείσαι μερικώς τα συμβαίνοντα, αλλά δυστυχώς η περιγραφή δεν είναι συμμετοχή. Είναι μια ψευδαίσθηση. Στα χρόνια της ομηρείας πρέπει να προσθέσω και τα χρόνια της στρατιωτικής μου θητείας, που με τον τρόπο συμπεριφοράς των αρμοδίων απέναντί μου, επαξίως μπορούν και με το παραπάνω να χαρακτηριστούν ομηρεία! Μια ολόκληρη οκταετία από την αρχή του 1966 έως τουλάχιστον το τέλος του 1973. Όταν πια μπόρεσα να κινηθώ ελεύθερα έπρεπε να τρέξω για να καλύψω το χαμένο έδαφος. Κι αυτό δεν ήταν καθόλου εύκολο.

Ακολουθεί η δημιουργική κατά το πλείστον τριακονταετία της εντατικής εργασίας. Η συνεχής επαφή με νέους ανθρώπους αποτέλεσε για μένα μια διαρκής αιμοδοσία, που μου έδινε τη δύναμη ν’ αντέχω τα εξοντωτικά ωράρια εργασίας. Σ’ αυτό το διάστημα έδωσα και πήρα πολλά. Τίποτα δεν μου χαρίστηκε, στηρίχτηκα μόνο στα δικά μου χέρια. Με αρνητικές αρχικές οικονομικές προϋποθέσεις, χωρίς καμιά σιρμαγιά, έφτιαξα τη δική μου οικογένεια και εξασφάλισα τις συνθήκες για την ανθρώπινη διαβίωσή της. Ακούγονται εγωιστικά αλλά δικαιούμαι κι εγώ λίγο να υπερηφανευτώ. Σ’ όλη αυτήν την πορεία υπήρξαν προβλήματα, αγκομαχητά αλλά και χαρές. Προσμονές για καλύτερες μέρες, ανεβάσματα και πτώσεις.

Όμως αυτό δεν είναι η ζωή; Ένα σύνολο από γεγονότα ποικίλα, προβλήματα, στεναχώριες, χαρές και τελικά καταστάλαξη σε κάποια συμπεράσματα. Παράδειγμα η έκπτωση από την ψευδαίσθηση ότι μια κατηγορία ανθρώπων με μια ορισμένη ιδεολογική πανοπλία έχει όλα τα δίκαια, ενώ οι άλλοι όλα τ’ άδικα. Εκείνο που είδα είναι ότι παντού, σ’ όλες τις κοινωνικές τάξεις, σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, σ’ όλα τα μορφωτικά επίπεδα υπάρχουν και κατοικοεδρεύουν όλοι οι ανθρώπινοι χαρακτήρες με τα προτερήματα και τα ελαττώματά τους. Καλοσύνη και κακία, μίσος κι αγάπη, αλληλεγγύη κι αδιαφορία, συνύπαρξη κι επιθετικότητα, δικαιοσύνη κι αρπακτικότητα. Αυτή είναι η ανθρώπινη κοινωνία. Τα έχει όλα και τα καλά και τα κακά.

Αργότερα, συμπληρωμένα τα 65 μου, έγινα απόμαχος της εργασίας. Παραμέρισα οικειοθελώς δίνοντας χώρο κι ευκαιρία στους νεότερους. Τότε είδα πως είχα άπειρο ελεύθερο χρόνο. Ασυνήθιστος να την αράζω βρήκα εναλλακτικές και ελπίζω δημιουργικές νέες απασχολήσεις. Χρόνο για αβίαστη σκέψη, γράψιμο, περίπατοι, ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο αυτήν την περίοδο της ζωής μου την θεωρώ ως την πιο άνετη και δημιουργική.

Τώρα δεν βιάζομαι πια! Ίσως και να προσπαθώ να πατήσω φρένο. Κυρίως όταν βρίσκομαι στα «χωρικά μου ύδατα». Βιάζομαι μόνον όταν βρίσκομαι σε «ξένους χώρους» και χάνω τις βολές μου. Όμως δεν γίνεται κι αλλιώς. Δεν μπορεί να είσαι απομονωμένος. Υπάρχει η οικογένεια, υπάρχουν φίλοι κι οι μετακινήσεις είναι αναπόφευκτες.

Ένα ακόμα πράγμα θέλω να υπογραμμίσω, κυρίως για τους μη έχοντες προσωπική εμπειρία στο θέμα. Άλλο είναι να μεγαλώνεις πηγαίνοντας από τα 11 στα 12 ( θετική ώθηση ), άλλο από τα 41 στα 42 ( ίσιος δρόμος ) κι άλλο από τα 71 στα 72 ( κατηφόρα ). Τότε ο χρόνος, που έρχεται καπάκι, προσθέτει όλο και μεγαλύτερο βάρος στο ήδη υπάρχον. Για αργότερα δεν ξέρω. Αν έχω την ευτυχία να ζήσω σας υπόσχομαι να σας μεταφέρω τη νέα εμπειρία μου!

Εν κατακλείδει ένα έχω να πω:

Βρίσκομαι σε περίοδο συνεχών εκπτώσεων. Οι δυνάμεις κι οι αντοχές του ανθρώπου δεν είναι για πάντα! Ο πρωινός μου περίπατος έγινε μικρότερος, η παραμονή μου μέσα στη θάλασσα κρατάει λιγότερο χρόνο. Το ίδιο ισχύει και για όλες τις πλευρές της ζωής. Αυτό το προσωπικό ξεγύμνωμα που κάνω δεν είναι τυχαίο. Το κάνω με πλήρη συνείδηση του πράγματος και ας θεωρηθεί σαν μια «οδηγία προς ναυτιλλόμενους». Μην γίνει παρεξήγηση Δεν περιέχει παράπονα. Είναι μόνο περιγραφές και διαπιστώσεις. Οι μεμψιμοιρίες δεν μου ταιριάζουν.

Να το ξέρεις. Ενώ οι αλλαγές γίνονται σιγά- σιγά κι αδιακόπως, η συνειδητοποίησή τους είναι απότομη έως εκκωφαντική. Ο καθένας πρέπει να είναι προετοιμασμένος. Προσωπικά καλά την έβγαλα. Δόξα τω Θεώ.

153θανασης κουκουσελης, Stathis Papajohns και 151 ακόμη

16 σχόλια

1 κοινοποίηση

Μου αρέσει!

Σχόλιο

Κοινοποίηση

 

Α π ο λ ο γ ι σ μ ό ς

Κάνοντας μια γενική συνοπτική θεώρηση μπορώ συνοπτικά να πω ότι:

  Καλά την έβγαλα.

 Παρά τις εγγενείς αφετηριακές δυσκολίες, παρά τις επίκτητες δικές μου περιπέτειες η πορεία της ζωής μου  ήταν καλύτερη απ’ότι οι αρχικές προϋποθέσεις έλεγαν.

    Μεγάλωσα, σπούδασα μια επιστήμη, παντρεύτηκα, έκανα ένα παιδί- δυστυχώς μόνο ένα-και τώρα τελευταία με την πρόοδο της ιατρικής μάθαμε με τη γυναίκα μου την αιτία των τριών αποβολών που είχε. Μια αναλυτική εξέταση αίματος έδειξε ότι έχει το σύνδρομο της θρομβοφιλίας που ήταν και το αίτιο των αποβολών. Σήμερα υπάρχουν προληπτικά φάρμακα να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, αλλά τότε στην εποχή μας αυτή η εξέταση δεν ήταν γνωστή.

    Έκτισα ένα σπίτι, φύτεψα δέντρα με σπόρους που συγκέντρωσα από ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους και τώρα που μεγάλωσαν τα καμαρώνω και τα χαίρομαι. Μια από τις μεγαλύτερες απολαύσεις που έζησα είναι η παρακολούθηση της δύναμης ζωής που εμπεριέχεται σ’ ένα σπόρο. Πως ξυπνάει, πως αναπτύσσεται. Παρακολουθώντας την ανάπτυξη ενός φυτού βλέπεις και τη δύναμη της ανθρώπινης ζωής. Αυτά! Τίποτα ιδιαίτερο, τίποτα το συνταρακτικό. Όμως αυτή δεν είναι η ζωή; Όλα τ’ άλλα «τυχαίνουν» μόνο σε κάποιους ιδιαίτερους. Δεν ξέρω όμως αν είναι για καλό ή κακό.

    Εγώ όμως, μέσα σ’ αυτό το κλίμα του κακορίζικου ορίζοντα των παιδικών μου χρόνων, έκανα κάποια στιγμή, από μόνος μου, την υπέρβαση σπάζοντας το τσόφλι της στενής μοίρας των παιδιών της γειτονιάς. Συνέχισα τις σπουδές στο γυμνάσιο, έδωσα εξετάσεις και πέρασα και στο Πανεπιστήμιο.

      Όμως η μετέπειτα πορεία μου καθορίστηκε από την ένταξή  μου στην παράταξη της Αριστεράς. Ήταν αναπόφευκτο κάτι τέτοιο εκείνη την εποχή; Για τον εαυτό μου πιστεύω ναι! Με την ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε γύρω μας και την προσωπική μου ψυχολογία ήταν νομοτελειακή αυτή η πορεία. Η μόνη ένσταση που μπορεί να ασκηθεί- και βέβαια εκ των υστέρων- είναι η ευκολία με την οποία έγινε αυτό και η ολοκληρωτική και άνευ όρων παράδοση του εαυτού μου, χωρίς κανένα κράτημα και μέτρο. Εδώ χρειάζεται να γίνει μια διευκρίνιση. Όταν τοποθετήθηκα σ’ αυτήν την παράταξη δεν ήταν γιατί με κέρδισε η ακτινοβολία της μαρξιστικής ιδεολογίας της ή το όραμα της κομμουνιστικής κοινωνίας που επαγγελλόταν ότι θα οικοδομήσει. Σ’ εκείνη τη φάση δε χαμπάριζα τίποτα για όλα αυτά. Εκείνο που με έκανε να αγαπήσω τον κόσμο της Αριστεράς ήταν  οι άνθρωποι γύρω μου. Αυτοί που καταδιώκονταν για τις ιδέες τους, που αντιμετώπιζαν τη σκληρότητα και τα κυνηγητά της κρατικής εξουσίας που προέκυψε μετά την ήττα. Λειτούργησε η αυθόρμητη τάση που έχει ο άνθρωπος να υποστηρίξει τον κάθε κυνηγημένο, τον κάθε αδικούμενο. Σε άλλη ευκαιρία το έχω ονομάσει «σύνδρομο του Ζορό». Αργότερα μπήκε στη ζυγαριά η ιδεολογία και το όραμα μιας πιο δίκαιης κοινωνίας.

   Τότε όμως η τοποθέτησή ενός ατόμου στην αριστερή παράταξη, στις πολιτικές συνθήκες εκείνης της περιόδου, είχε τις  συγκεκριμένες συνέπειες που μπορεί να δυσκόλευαν τη ζωή του. Και πράγματι αυτό έγινε!  Η ενασχόληση μου με την πολιτική, από τη πλευρά της Αριστεράς σφράγισε μεγάλο κομμάτι της ζωής μου, γιατί η ολοκληρωτική αφοσίωση με έφερε στη δυσάρεστη θέση να υποστώ τις συνέπειες που είχε αυτό από την πλευρά της κυρίαρχης εξουσίας.

   Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα  είναι η περίοδος- πάνω από δυο χρόνια- που υπηρέτησα την πατρίδα μου, ως στρατιώτης. Ήταν για μένα μια οδυνηρή  και αρνητική εμπειρία. Αντιμετωπίστηκα από την κρατούσα κατάσταση ως εχθρός της πατρίδας, ως μίασμα, ως …πράκτορας ξένης δύναμης. Ο στρατός απεμπόλησε το κύριο καθήκον της υπεράσπισης της ακεραιότητας της χώρας και αντί να προετοιμάζει τα παιδιά της να σταθούν στο ύψος αυτού του ιερού καθήκοντος τα χώριζε σε κατηγορίες και κάποια τα ποδοπατούσε.   Αμφισβητήθηκε η αγάπη μου για  την πατρίδα, τον τόπο που με γέννησε και ανέθρεψε. Αυτό  με πλήγωσε βαθιά με το πιο οξύτερο τρόπο, ιδιαίτερα όταν έγινε από ανθρώπους νάνους που δεν είχαν τα εχέγγυα και το ηθικό ανάστημα να παίξουν το ρόλο του κριτή.

       Η εναντίωσή μου στη δικτατορία των συνταγματαρχών ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια της ευαισθησίας που έχει ή πρέπει να έχει ο δημοκρατικός πολίτης να υπερασπίσει το πολίτευμα της χώρας από αυτούς που το επιβουλεύονται. Μπήκα στην αντιστασιακή δραστηριότητα και η σύλληψη και καταδίκη μου από το έκτακτο στρατοδικείο ήταν αυτονόητη συνέπεια. Τα πέντε χρόνια που έζησα στη φυλακή, πάνω στην καλύτερη φάση της ηλικίας του ανθρώπου, ήταν μια αδικία που μου επεφύλαξε η ζωή, αλλά «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Η απομόνωση από την κοινωνία, η στέρηση βασικών πραγμάτων, αλλά και οι γενικότερες πολιτικές εξελίξεις στον ευρύτερο παγκόσμιο χώρο αποτέλεσαν την κατάλληλη ευκαιρία για μια πιο ψύχραιμη θεώρηση των πραγμάτων, για μια νέα ανασυγκρότηση των κεντρικών φιλοσοφικών, ιδεολογικών και πολιτικών μου πεποιθήσεων.

    Μετά τη μεταπολίτευση έζησα όλο το κραυγαλέο αναποδογύρισμα των συνθηκών της ζωής, το κυνήγι των μαγισσών που ακολούθησε μετά την πολύχρονη σιωπή της μεγάλης πλειοψηφίας των πολιτών, τις υπερβολές σ’ όλους τους τομείς της ζωής της Ελληνικής κοινωνίας, που πήραν το όνομα: Αποχουντοποίηση. Μερικοί αυτόκλητα διορίστηκαν εισαγγελείς και οι κατηγορίες άρχισαν χωρίς μέτρο και συγκρατημό να εκτοξεύονται επί δικαίων και αδίκων με αποτέλεσμα να χαθεί κάθε ίχνος της αξιοπιστίας αυτής της εκστρατείας, Σ’ αυτόν τον τόπο που πρωτοειπώθηκε το σοφό ρητό «Μηδέν άγαν», σ’ αυτό τον τόπο στις κρίσιμες πολιτικές περιόδους λείπει το μέτρο, η σοβαρότητα και η ψύχραιμη αντιμετώπιση των καταστάσεων Σα λαός έχουμε μια αυτοκτονική προδιάθεση, να χύνουμε από την τσανάκα όλο το γάλα, που με τόσο κόπο αρμέξαμε. Χρόνια η λογική αυτή έγινε ανασταλτικός παράγοντας για την απαιτούμενη ηρεμία που χρειαζόταν ο τόπος μας.

     Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα επηρεάστηκα κι εγώ αναζητώντας, παρά τα προηγούμενα συμπεράσματά μου στην ηρεμία της απομόνωσης, ενδιάμεσες καταστάσεις, θνησιγενείς προσπάθειες αναστύλωσης ξεπερασμένων δομών Ήταν δεδομένη η αποτυχία. Προφανώς μεγάλη είναι η προσωπική μου ευθύνη, αλλά τέλειοι άνθρωποι και τέλειες καταστάσεις δεν υπάρχουν πουθενά ή υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας. Έτσι πρέπει να αντιμετωπίζονται όλοι οι παρόμοιοι ισχυρισμοί.

     Αυτά τα χρόνια οι πιεστικές βιοτικές ανάγκες με οδήγησαν να εργάζομαι ως δάσκαλος. Δεν είχα αποφασίσει ακόμα οριστικά με τι θα ασχοληθώ. Αυτή η αμφίσημη θέση μου, αυτή η επαμφοτερίζουσα κατάσταση επίδρασε αρνητικά στη ψυχολογία μου. Έζησα συνθήκες «υπερκόπωσης» με μια μέτρια εργασιακή  απασχόληση σε σχέση με αυτήν που στη συνέχεια και για πολλά χρόνια θα είχα, όταν  οριστικά καταστάλαξα ότι αυτό θα είναι το επάγγελμά μου.

  Έτσι το επάγγελμα που άσκησα ήταν δάσκαλος σ’ ένα μεγάλο φροντιστήριο. Δε μου ταίριαζε η δέσμευση στο δημόσιο και η γενικότερη ατμόσφαιρα που εκεί επικρατεί. Εν είδει  παρενθέσεως να αναφέρω εδώ ότι κανένας από την οικογένειά μου δεν επιδίωξε την σιγουριά και την «ασφάλεια» της κρατικής θέσης. Έτυχε ή ήταν σφραγισμένο στο DNA μας; Δε ξέρω! Εκείνο που σημειώνω είναι ότι ποτέ δεν επιδιώξαμε γνωριμίες με τον τοπικό βουλευτή, ποτέ δεν διανοηθήκαμε να ζητήσουμε κάποιο ρουσφέτι από κανέναν, ακόμα και την περίοδο της μεγάλης ανέχειας.

  Μαζί με πολλούς άλλους συναδέλφους καθηγητές προετοιμάσαμε στο Φροντιστήριο δεκάδες χιλιάδες μαθητές για την εισαγωγή τους σε μια Πανεπιστημιακή σχολή. Αυτό κατορθώθηκε κυρίως  με τις δικές τους πνευματικές ικανότητες, αλλά  όμως και με τη δική μας καθοδήγηση και συμβολή. Σήμερα χιλιάδες τελειωμένοι επιστήμονες που κυκλοφορούν στη χώρα και το εξωτερικό υπήρξαν μαθητές μου. Πολλοί μάλιστα από αυτούς έχουν αξιοζήλευτη πορεία και αυτό με γεμίζει με την αυτονόητη περηφάνια.

      Σα δάσκαλος, μάλλον ήμουν καλός. Προσπάθησα να εμπλουτίζω το μάθημα και με άλλα στοιχεία χρήσιμα κατά την άποψη μου στο νέο άνθρωπο. Ίσως γι’ αυτό απόκτησα το προσωνύμιο: Ο Θείος!  Κάποια στιγμή που ολοκληρώθηκε ο χρόνος και έφτασα στη συντάξιμη ηλικία έγινα απόμαχος της εργασίας. Είχα πια εξηνταπενταρίσει. Τώρα βρίσκομαι σ’ αυτή τη φάση της ζωής μου και νομίζω ότι περνάω σχετικά καλά, αν αγνοήσεις το γεγονός ότι ο χρόνος που περνάει  είναι αδυσώπητος και αφήνει δυστυχώς πίσω του όλο και σαφέστερα τα ίχνη του. Θα επανέλθω πάλι σ’ αυτή την περίοδο.

  Ας έρθω τώρα στη δεύτερη κατηγορία θεμάτων με την οποία θέλω να ασχοληθώ, δηλαδή να περιγράψω κάποια από τα βασικά χαρακτηριστικά του χαρακτήρα μου και τις αλλαγές  που επήλθαν σ’ αυτά στη διάρκεια του χρόνου. Με την ευκαιρία θα κάνω κάποιες νύξεις και στα πολιτικά δρώμενα της χώρας σε κάποιους μύθους που ευρύτερα κυκλοφορούν.

  Η ανέχεια των παιδικών χρόνων στένεψε εξαρχής τον χαρακτήρα μου, τον έκανε παραπονιάρη και του περιόρισε το εύρος των γνώσεων και άρα των ενδιαφερόντων. Αυτό είναι ένα αφετηριακό αρνητικό δεδομένο.  Οι σκληρές συνθήκες της εποχής συνδυασμένες με τη ειδική ατμόσφαιρα της γειτονιάς μου σφυρηλάτησαν  έναν ανθεκτικό μεν χαρακτήρα, για να αντέχει στις υλικές δυσκολίες που έτσι κι αλλιώς υπήρχαν αλλά τον άφησαν εκτός από μια μεγάλη και χρήσιμη γκάμα ανθρώπινων ενδιαφερόντων ενώ συγχρόνως τον φιλοδώρησαν με μια σειρά κόμπλεξ και αναστολές που τον συντρόφευσαν σ’ όλη την υπόλοιπη διάρκεια της ζωής του.

  Ιδιαίτερα με ενδιέφεραν οι άνθρωποι, η ιστορία  και οι περιπέτειές τους. Τα αντικείμενα, οι τεχνικές κατασκευές, ο τρόπος λειτουργίας τους, ποτέ δεν συγκέντρωσαν το ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου. Παρατηρούσα τον υλικό κόσμο με τη γενική ματιά, σαν αυτό που λέμε διαγώνιο διάβασμα. Μ’ άρεσε ένα όμορφο τοπίο, αλλά δεν συγκέντρωνα το ενδιαφέρον μου σε λεπτομέρειες της μορφής αυτού του πράγματος. Όλο αυτό θα το έβαζα κάτω από τον εξής τίτλο:

   Πλήρης έλλειψη καλλιτεχνικής φλέβας!

    Τα χέρια μου δεν είχαν την παραμικρή δεξιοτεχνία στις οποιασδήποτε κατασκευές και όταν μια τέτοια κατασκευή ερχόταν ενώπιόν μου δεν μου ξυπνούσε κανένα ενδιαφέρον για τις δομές της και τη λογική της λειτουργίας της. Αν έχωνα το χέρι μου το πιθανότερο αποτέλεσμα θα ήταν να την καταστρέψω. Αυτό ήταν ένα μεγάλο μειονέκτημα που επίσης με συντρόφευσε στη ζωή μου.

     Είναι χαρακτηριστική η αφοσίωση και η αγάπη πολλών άλλων για τις μηχανές κάθε μορφής για τα τεχνικά τους δεδομένα, τα αυτοκίνητα, τα μοντέλα. Όλες αυτές οι συζητήσεις που πολλές φορές είναι έντονες και μακρόχρονες προσωπικά τις αντιμετώπιζα με συγκατάβαση, αλλά στην ουσία με άφηναν παντελώς αδιάφορο. Έτσι εξηγείται που δεν έδειξα ποτέ ενδιαφέρον να μάθω οδήγηση, να γνωρίζω τη λειτουργία των πολυποίκιλων ηλεκτρονικών συσκευών, να μείνω τόσο πίσω γενικά στη τεχνολογία. Όλα αυτά, παρά το γεγονός ότι σπούδασα Φυσική και έπρεπε λογικά να είμαι μέσα στα πράγματα.

  Είναι ευκαιρία είναι εδώ να ομολογήσω κάτι. Από πολύ νωρίς λάτρεψα τα Μαθηματικά, ένιωσα τη χαρά να λύνω δύσκολα προβλήματα και κατά ένα ασαφή στην αρχή τρόπο είχα την αίσθηση της λογικής ακολουθίας και ενότητας που αυτά παρουσιάζουν. Μαθηματικός ξεκίνησα να γίνω, στη σχολή αυτή έδωσα εξετάσεις. Στο Φυσικό έδωσα συμπληρωματικά με το τότε υπάρχον σύστημα εξετάσεων από λόγους ανασφάλειας. Το γεγονός ότι «παρασύρθηκα» από συμβουλές τρίτων να πάω στο Φυσικό, ενώ είχα πετύχει και στο Μαθηματικό, είναι ένα από τα πολλά λάθη της ζωής μου για το οποίο αποκλειστικά υπεύθυνος είμαι εγώ. Όμως δεν το ομολόγησα ποτέ στους μαθητές μου, θα ήταν παιδαγωγικά απαράδεκτο κάτι τέτοιο. Στην αρχή του πρώτου έτους σπουδών, μου πέρασε από το μυαλό να δώσω πάλι εξετάσεις, αυτή τη φορά στη Φιλολογία, πράγμα όμως που δεν το έκανα. Όταν λίγο αργότερα άρχισα να ασχολούμαι με τα πολιτικά ήθελα να σπουδάσω Οικονομία. Όλα αυτά δείχνουν και  τα στοιχεία της αστάθειας του χαρακτήρα μου, αλλά όμως λίγο-πολύ έτσι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι; Τουλάχιστον ας το υποθέτω, ότι έτσι είναι για να παρηγορηθώ.

  Ένα άλλο από τα χαρακτηριστικά του χαρακτήρα μου- που αναγνώρισα έγκαιρα- είναι η κόντρα και η αντίδρασή  μου στην οποιαδήποτε πίεση ή απόπειρα επιβολής με τη βία  προθέσεών κάποιων τρίτων χωρίς τη δική μου συγκατάβαση. Τότε από μέσα μου ξεπηδούσε ένα δογματικό πείσμα, μια ανυποχώρητη αντίδραση, που πολλές φορές με οδηγούσε στο αντίθετο άκρο. Ένα από τα πρώτα επεισόδια που θυμάμαι είναι ο πόλεμος που άνοιξα με έναν από τους δασκάλους μου που επιχείρησε με το ζόρι να με κάνει να γράψω με το δεξί χέρι. Δεν του πέρασε όμως, παρά τον απάνθρωπο  τρόπο με τον οποίο  επιχείρησε να μου το επιβάλλει.   Παρατεταμένη τέτοια πίεση  για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους υπέστην και στο στρατό, αλλά και εκεί στύλωσα τα πόδια και μόνο αυτό το δυνατό πείσμα με κράτησε όρθιο, ανυποχώρητο και συνεπή στην τότε πολιτική μου θέση. Τελικά μη νομίζετε ότι ένα τέτοιο δογματικό πείσμα είναι πάντα για καλό, στις συνθήκες όμως της εποχής ήταν θα έλεγα η μοναδική διέξοδος. Σήμερα δε διαθέτω αυτήν την ικανότητα. Στην ευγενική και ανθρώπινη συμπεριφορά αντίθετα ήμουν συγκαταβατικός έως ευκολόπιστος.

    Στις παιδικές παρέες, μου άρεσε να έχω τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Δε νομίζω ότι  επέβαλα με το ζόρι αυτόν το ρόλο, απλώς η πληθωριστική έτσι κι αλλιώς  παρουσία μου έκανε το φαινόμενο αυτό εκ των πραγμάτων αντικειμενικό.  Το ίδιο συνεχίστηκε και στο σχολείο, αλλά εκεί υπήρχε το αβαντάζ ότι ήμουν αρκετές φορές ο καλύτερος μαθητής στη τάξη και τότε αυτό είχε τη σημασία του, αφού ο καλός μαθητής ήταν σημείο αναφοράς στο σχολείο και γενικής παραδοχής στην κοινωνία, σε αντίθεση με τη σημερινή αντίληψη κατά την οποία ο καλός μαθητής αντιμετωπίζεται υποτιμητικά ως σπασίκλας ή βλίτο.

       Για πολλά χρόνια βρισκόμουν στο επίκεντρο των εξελίξεων, είχα πολλές γνωριμίες, παρέες με ποικιλία ενδιαφερόντων, ικανότητα προσέγγισης, ευκολία δημιουργίας φιλικών σχέσεων με διάφορους ανθρώπους, φιλίες σ’ όλους τους χώρους, δραστηριότητα έντονη και πολύπλευρη. Το  πράγμα αυτό φάνηκε ανάγλυφα στην περίοδο που ασχολήθηκα με τον συνδικαλισμό- τον αθώο συνδικαλισμό εκείνης της  εποχής- και τιμήθηκα με την ψήφο της πλειοψηφίας του εκλογικού σώματος. Εν τούτοις τα τελευταία χρόνια έχει συμβεί μια πλήρης ανατροπή, αφού χρόνο με το χρόνο περιορίζω τους δεσμούς μου με παλαιές γνωριμίες και αρχίζω να εμφανίζω σιγά-σιγά φαινόμενα αγοραφοβίας.

    Παρά τη σκληρότητα  του περιβάλλοντος που μεγάλωσα, από μέσα μου ήμουν ευκολοσυγκίνητος, πολλές φορές σε βαθμό τέτοιο ώστε να το κρύβω μη τυχόν και παρεξηγηθώ. Σε  έργα που έβλεπα στον κινηματογράφο το κλάμα έπεφτε στην κάθε αδικία όπου γινόταν, ιδιαίτερα στο καημένο το κορίτσι που συνήθως αφηνόταν μόνο κι έρημο στους πέντε δρόμους. Όταν ερχόταν η ώρα του διαλείμματος και ανάβανε τα φώτα έσκυβα προς τα κάτω να μη φανεί το κλαμένο μου πρόσωπο Το γνώρισμα αυτό γίνεται όλο και πιο έντονο καθώς περνάει ο χρόνος. Το δάκρυ είναι έτοιμο στις παρυφές των ματιών μου και με το παραμικρό κυλάει στο μάγουλο.

    Μένω με την ικανοποίηση ότι δεν εξαργύρωσα κάποια πράγματα, που άλλοι νωρίς στήθηκαν στο «ταμείο» να πάρουν την ανταμοιβή τους. Αν έχεις διάθεση να προσφέρεις κάτι είναι γιατί μέσα  σου υπάρχει ένα περίσσευμα αγάπης και το δίνεις με θετική ψυχική διάθεση και αλτρουϊσμό, χωρίς να ζητάς οποιαδήποτε ανταμοιβή. Τι νόημα θα είχε τότε η λέξη προσφορά! Το χειρότερο όλων είναι ότι αρκετοί εξόφλησαν στο ταμείο ανύπαρκτες προσφορές και μ’ έναν οργανωμένο, αλλά και ιδιαίτερα θρασύ, τρόπο οικοδόμησαν ψεύτικες ιστορίες, επιβεβαιώνοντας ο ένας το ψεύδος του άλλου, καλυπτόμενοι πίσω από καλά προετοιμασμένους μύθους.

     Ας πάει στο διάολο, μωρέ! Είναι η μόνη ανισορροπία που συμβαίνει γύρω μας; Το ερώτημα και η αγωνία μου είναι μήπως με αυτόν τον τρόπο καταγράφτηκε όλη η προηγούμενη ιστορία μας, μήπως οι ήρωες που λατρεύουμε έχουν τελικά πήλινα πόδια.  Να σας ομολογήσω κάτι; Αυτή η ανασφάλεια δε μ’ αρέσει! Πρέπει, σχεδόν αναγκαστικά, να δεχτούμε- θέλουμε δε θέλουμε - κάποια πράγματα, ως σταθερά. Δε γίνεται διαφορετικά.  Χρειάζεται να υπάρχουν πρότυπα. Έτσι νιώθω και αυτό νομίζω.

          Ας έρθουμε τώρα σε μερικά γενικής φύσεως θέματα και με αυτή την ευκαιρία ας πω μερικές μου απόψεις γι’ αυτά

     Σήμερα η πατρίδα μας βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Βασικοί θεσμοί δεν λειτουργούν ή αν λειτουργούν είναι ψευδεπίγραφοι. Ένας ηθικός εκπεσμός είναι διάχυτος σ’ όλους τους τομείς. Αυτό είναι κοινή διαπίστωση. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η αντίσταση σ’ αυτή την κατάντια είναι ασθενής, ενώ αντίθετα το καζάνι υπόκωφα βράζει. Μια σειρά καταστάσεις έχουν γίνει πνιγηροί βρόχοι που αποστερούν από την πατρίδα μας το αναγκαίο οξυγόνο για να πάρει ελεύθερες ανάσες. Ένας εξουδετερωμένος και ξέχειλος κρατικός μηχανισμός είναι ο κύριος παράγοντας της παράλυσης  των θεσμών σ’ αυτή τη χώρα

     Όμως και ο απλός λαός δεν είναι άμοιρος των ευθυνών του. Τα θέλει ο κώλος του! Δε βλέπεις την πολιτική μας ηγεσία; Γίνανε τόσοι και τόσοι αγώνες, υποστήκαμε, ως λαός τόσες θυσίες για ν’ απαλλαγούμε από την κληρονομική βασιλεία και φτάσαμε, δυστυχώς, σε ένα καθεστώς κληρονομικής δημοκρατίας. Κάποια αμαρτωλά σόγια νέμονται εναλλάξ την εξουσία, με τη σφραγίδα της λαϊκής εντολής. Φταίνε άλλοι γι’ αυτό; Ο λαός είναι αυτός που τους εκλέγει! Δε θα επαναλάβω εδώ την ηλιθιότητα που συχνά ακούγεται για να χαϊδέψει αυτιά: Ο λαός έχει πάντα δίκαιο! Αν αυτό ήταν αλήθεια θα ήμασταν άλλη χώρα. Για αυτούς που στοιχειωδώς μελετούν την ιστορία βρίσκουν δεκάδες παραδείγματα που θεμελιώνουν το αντίθετο.

    Λόμπι, που απόκτησαν, με καταχρηστικούς τρόπους, μεγάλη δύναμη είναι αυτά που με διάφορες μεθόδους ελέγχουν τις πολιτικές εξελίξεις αναστέλλοντας στη πράξη τη βασική αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Εργατοπατέρες, συνδικαλιστές του προσωπικού συμφέροντος, ιδιοκτήτες των ΜΜΕ και των εφημερίδων, εργολάβοι δημοσίων έργων,  πληρωμένοι κονδυλοφόροι με φιλοδοξίες να γίνουν παράγοντες στην κεντρική πολιτική σκηνή. Όλοι αυτοί είναι οι διεκδικητές στο άνομο μοίρασμα της πίτας.

     Στην επιφάνεια της πολιτικής ζωής στη χώρα κυριαρχούν οι φωνασκούντες, οι ανεύθυνοι, οι τυχάρπαστοι και μερικοί που ενσυνείδητα τρίβουν τα χέρια τους και χαίρονται γι’ αυτή την κατάντια. Υπάρχει διέξοδος; Το μόνο που μπορώ να πω είναι η ελπίδα πως κάποια στιγμή η ρότα της χώρας θα αλλάξει.

      Από την άλλη έχουμε ένα διαλυμένο σχολείο από μια σειρά δήθεν προοδευτικές παιδαγωγικές καινοτομίες, που κατέστρεψαν τους βασικούς όρους της εύρυθμης λειτουργίας του. Δάσκαλος αποδυναμωμένος από κάθε εξουσία επιβολής μέσα στη τάξη, έρμαιο  των διαθέσεων του οποιουδήποτε κακότροπου νεαρού δεν μπορεί να λειτουργήσει ως παιδαγωγός. Συνήθως μετά από κάποιο χρόνο παραιτείται, θεωρώντας μάταιη την περαιτέρω προσπάθεια.  Πρέπει να ξέρετε ότι όπου γίνεται κάποιο διδακτικό έργο οφείλεται στον ηρωισμό, την επιμονή και την ευσυνειδησία του συγκεκριμένου δάσκαλου. Σχολείο χωρίς τις αρχές της πειθαρχίας, χωρίς τις διαδικασίες της τιμωρίας και του επαίνου δε γίνεται. Πρέπει ο παιδαγωγός να οπλιστεί με τη στοιχειώδη εξουσία, αλλά και την στοιχειώδη εμπιστοσύνη και στήριξη των γονέων, για να μπορέσει να κάνει το χρέος του. Αν νομίζετε ότι στο χώρο υπάρχουν χιλιάδες χαρισματικοί εκπαιδευτικοί που έχουν την αντικειμενική δυνατότητα με τη δύναμη της προσωπικότητας τους να επιβάλλονται σε κακομαθημένους νέους είστε πολύ γελασμένοι.

     Όμως εδώ, για νάμαι δίκαιος πρέπει να πω και το άλλο. Δε μπορεί να μην υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου της εργασίας και απόδοσης των εκπαιδευτικών. Αυτά  τα μέτρα λασκαρίσματος που «κατακτήθηκαν» τα τελευταία χρόνια στην πραγματικότητα ήταν βήματα διάλυσης και όχι απρόσκοπτης εργασίας. Η έλλειψη επίβλεψης έγινε μαξιλάρι ανάπαυσης για τους έτσι κι αλλιώς τεμπέληδες. Ο εκπαιδευτικός λειτουργός υποχρεώνεται να βρίσκεται μονίμως σε καθεστώς αξιολόγησης και η εξέλιξή του να είναι συνάρτηση αυτής της αξιολόγησης. Οι όροι και οι συνθήκες αυτής της αξιολόγησης να γίνουν αντικείμενο διαλόγου και να είναι αποτέλεσμα κατά το δυνατόν κοινής παραδοχής

     Οι παλαιοί σαφείς διαχωρισμοί ανάμεσα στην προοδευτική και την συντηρητική παράταξη, ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά δεν είναι σήμερα πια σαφείς. Στο επίπεδο της κοινωνικής πολιτικής και όχι μόνο έχει επέλθει- εδώ και καιρό-  μια μεγάλη προσέγγιση θέσεων, που αν δε γνωρίζεις εκ των προτέρων το ποιόν ενός ομιλητή να μην είσαι σίγουρος σε ποιο μπλοκ πολιτικών δυνάμεων ανήκει.

   Έχετε απαριθμήσει τα τελευταία χρόνια τις αρνητικές τοποθετήσεις της Αριστεράς στις οποιεσδήποτε αλλαγές που προτείνονται από τις δυο τελευταίες κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ και ΝΔ ; Πάντα άρνηση, πάντα καταγγελία. Οπότε σε έναν τρίτο αθώο παρατηρητή αναφύεται το εξής αυτονόητο ερώτημα:

     Καλά, ήταν τόσο ωραία η κοινωνία μας, τόσο προοδευτικοί οι όροι της ζωής της και τώρα έρχονται κάποιοι κακοί να τη γκρεμίσουν; Πως δεν τόχαμε πάρει χαμπάρι προηγουμένως; Μήπως είχε έρθει η ιδανική σοσιαλιστική κοινωνία και εμείς περί άλλων τυρβάζαμε; Από ότι όμως θυμάμαι η ίδια γκρίνια, ο ίδιος αρνητισμός υπήρχε και τότε! Μήπως χωρίς να το καταλάβουμε η προοδευτική παράταξη, ο χώρος της εξέλιξης και της προόδου μετεξελίσσεται λίγο-λίγο στη συντηρητική εκείνη παράταξη που αγωνίζεται απελπισμένα να «διατηρήσει τα κεκτημένα»;

  Η Αριστερά δεν πρέπει να είναι εκείνη που προωθεί τα πράγματα προς τα μπρος; Δεν είναι εκείνη, που με τους προβληματισμούς της ρίχνει τους σπόρους των νέων ιδεών και των νέων θεσμών; Πως τότε θα πρέπει να ονοματίσουμε τις δυνάμεις που εναντιώνονται σε κάθε αλλαγή, που θέλουν να διατηρήσουν το Status Quo , που υπάρχει σήμερα; Όλα αυτά είναι παράξενα, αλλά άξια να αναφερθούν.

  Ας κλείσω όμως με τις τελευταίες αναφορές στο πρόσωπό  μου, μια και η ζωή μου ήταν η αφορμή να γραφτεί αυτό το κείμενο.

  Τώρα που βγήκα στη σύνταξη και είδα πως μου μένει ελεύθερος χρόνος, το μυαλό -όσο περίσσεψε από την αρτηριοσκλήρυνση -δεν περισπάται σε πολλές έγνοιες  όπως παλαιά και ως εκ τούτου περισσεύει χρόνος για περισυλλογή και απασχόληση με αντικείμενα που προηγουμένως ήταν λόγω έλλειψης χρόνου σχεδόν απαγορευμένα.

  Μπόρεσα να ασχοληθώ με πράγματα που είχα απωθήσει στην άκρη του μυαλού μου, έγραψα διάφορα κείμενα που ακόμα δεν είδαν το φως της δημοσιότητας και είναι σε αναμονή για μελλοντική έκδοση. Συγχρόνως τέλειωσα την ερευνητική μου εργασία για τα Φροντιστήρια και τους ανθρώπους τους, που ήδη γνώρισε τη πρώτη βιαστική δημοσίευση και τη δεύτερη συμπληρωμένη επανέκδοση της.

   Έχω μια εσωτερική ισορροπία, ότι με βάση τα αντικειμενικά δεδομένα, η στάση μου στη ζωή ήταν αξιοπρεπής.    Σήμερα για ένα πράγμα είμαι στη πρίζα. Γι’ αυτά που θάρθουν. Που δε θα είναι κυρίως χαρές, αλλά πόνοι, απώλειες αγαπημένων  προσώπων, προσωπική ανησυχία για το μελλοντικό δυσάρεστο ενδεχόμενο αδυναμίας να αυτοεξυπηρετούμαι.  Θα ήταν δώρο Θεού να φύγω όρθιος με ένα ανώδυνο και γρήγορο τρόπο. Αλλά να το ξεκαθαρίσω: Δε θέλω σύντομα. Χρειάζομαι κάποια χρόνια ακόμα όρθιος και με το μυαλό να λειτουργεί όσο αυτό είναι δυνατό για να προλάβω να κάνω κάποια πράγματα που οφείλω στον εαυτό μου και κλωθωγυρνάνε χρόνια στο μυαλό μου.

  Χριστέ μου, ας μην καταντήσω σαν εκείνους τους μονόχνοτους ανθρώπους που βλέπω όλο και συχνότερα γύρω μου! Είναι τόσο εύκολο και τόσο βολικό να ζεις στο δυσδιάστατο κόσμο σου, χωρίς τους επικίνδυνους κλυδωνισμούς του πάνω-κάτω. Μόνο αριστερά-δεξιά, μπρος και πίσω. Μόνο γκρίνια και παράπονα! Ποτέ ευχαριστημένοι, πάντοτε με μούτρα Όλο οι άλλοι φταίνε, εκτός από σένα. Όχι δε τη θέλω αυτή την κατάντια!   Δε θέλω να γίνω στα τελευταία μου τσιγκούνης. Ούτε στα χρήματα και τα υλικά αγαθά, αλλά ούτε και στα αισθήματα.

  Αντιπαθώ την απληστία, την ανώφελη κατανάλωση, την σκληρότητα στους συνανθρώπους μας, την αυταρέσκεια και την απόλυτη σιγουριά. Προτιμώ την αμφιβολία έστω κι αν αυτό συνεπάγεται ελλιπή πληροφόρηση.

 Με αφήνει αδιάφορο το ανηλεές κυνηγητό νέων εμπειριών, η  τάση και η ανάγκη να δοκιμάσεις τα πάντα. Δε μ’ ενδιαφέρουν τα λούσα, οι κοσμικές εκδηλώσεις, και τα πάρτι κοινωνικής προβολής.

  Αγαπώ τη νέα ζωή μέσα στα μάτια των παιδιών, αγαπώ τον κήπο και τη θέα από το μπαλκόνι του εξοχικού μου, αγαπώ τα τραγούδια του Μάνου Χατζηδάκη, αλλά και  τα διαφορετικού κλίματος τραγούδια του Στέλιου Καζαντζίδη, γιατί τα τελευταία είναι δεμένα με τις παιδικές μου μνήμες. Αγαπώ την Νίκη Βόλου μέσα από τα φυλλοκάρδια μου γιατί είναι η ομάδα της γειτονιάς μου, αγαπώ την ομάδα της ΑΕΚ γιατί τη συνέδεσα με την προσφυγική μου καταγωγή.

  Είναι αυτονόητο πως αγαπώ την οικογένειά μου, τους φίλους μου και τη «χαζούλα» τη γάτα μου. Αυτά. Ίσως αργότερα να επανέλθω.                  Δεκέμβριος  2008

 

            ένα σημείο καμπής. Ίσως γιατί τότε καταλαβαίνεις την αξία και τημ’ έναν σταθερό και συγχρόνως δραματικό τρόπο αποσύρεται και αφήνεται να νικηθεί από το σκοτάδι που σε λίγο θα πλακώσει παντού. Τότε αρχίζεις κι εσύ να διαλογίζεσαι και να θέτεις στον εαυτό σου τα αιώνια υπαρξιακά ερωτήματα.

  Η ίδια περίπου αναλογία ισχύει  και για τη ζωή. Στη μεγαλύτερη διάρκειά της θεωρείς αυτονόητες και δικαιωματικές τις χαρές που αυτή σου χαρίζει. Δεν εκτιμάς εγκαίρως τη σημασία τους, αφήνεις να περνάνε ασχολίαστα μια σειρά γεγονότα που για τον φθαρτό άνθρωπο έχουν προφανή ημερομηνία λήξης. Κάποτε έρχεται η στιγμή της αλήθειας, μα τότε το καρότσι έχει τσουλήσει πλέον, χωρίς τη δυνατότητα της επιστροφής. Βλέπεις η πορεία της ζωής είναι οδός μιας κατευθύνσεως.

  Το κακό στη διάρκεια της είναι ότι σπάνια συνειδητοποιεί κάποιος τη σημασία ενός γεγονότος τη στιγμή που αυτό διαδραματίζεται. Πόσοι άνθρωποι αλήθεια είναι ικανοί να ζουν ταυτόχρονα το συμβάν και να ερμηνεύουν, μαζί και να εκτιμούν, την ιστορική σημασία του; Την επίδραση που το γεγονός αυτό θα έχει στους ίδιους και σ’ ολόκληρη την κοινωνία; Είναι πολύ λίγοι γι αυτό είναι και οι εκλεκτοί. Τις περισσότερες φορές συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Η ερμηνεία έρχεται με καθυστέρηση. Και μάλιστα  πολλές φορές αρκετών χρόνων. Αργότερα συνειδητοποιείς την επίδραση που είχε το γεγονός πάνω σου και στο περιβάλλον που ζεις. Δεν αναφέρω τις ακόμα χειρότερες περιπτώσεις, όπου ο άνθρωπος φτάνει στο πέρας της ζωής του, αναχωρεί οριστικά από αυτήν, χωρίς να έχει προλάβει να καταλάβει τι έχει ακριβώς συμβεί.

  Πόσο διαφορετικοί είναι οι άνθρωποι που κυκλοφορούν στην κοινωνία μας και πόσο διαφορετικές είναι οι συμπεριφορές τους κι οι αντιδράσεις τους στα ίδια γεγονότα!

 Υπάρχουν περιπτώσεις που δεν αντέχουν τον εαυτό τους και την αναμέτρηση μαζί του, που παθαίνουν πατατράκ όταν κάποια στιγμή βρεθούν μόνοι τους, ενώπιος ενωπίω. Ίσως γι αυτό αναζητούν μετά μανίας συντροφιά, αλλαγή περιβάλλοντος. Αυτή η ανάγκη ανθρώπινης συντροφιάς κι επικοινωνίας έχει τις καλές της πλευρές, αλλά είναι στην πραγματικότητα μια δραπέτευση από το πρόβλημα.

  Επικοινωνείς με ανθρώπους, συνδιαλέγεσαι μαζί τους, ενημερώνεσαι πώς αντιμετωπίζουν αυτοί προβλήματα που ενδεχομένως και εσύ έχεις συναντήσει στο δρόμο σου, παίρνεις ιδέες και τρόπους απ’ αυτούς. Όμως υπάρχει και η άλλη πλευρά. Μερικές φορές συναντιέσαι και συναναστρέφεσαι με ανθρώπους που, κάτω από άλλες συνθήκες άνετης και προσεκτικής επιλογής, θα κατέληγες στο συμπέρασμα ότι δεν είναι περιπτώσεις που άξιζαν της εμπιστοσύνης σου και του χρόνου που αφιέρωσες γι αυτούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις το αρνητικό στοιχείο δεν είναι μόνο ο χαμένος χρόνος. Είναι και το φορτίο του μάταιου και ίσως βλαβερού που σου αφήνουν τέτοιου είδους συναναστροφές, μαζί με μια πικρή γεύση απογοήτευσης.

 Στο άλλο άκρο υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν καλά μόνο με τον εαυτό τους, τους αρέσει η απομόνωση από το περίγυρο, ακόμα κι από φίλους ή γνωστούς με τους οποίους, σε προηγούμενη περίοδο, τους συνδέουν κοινές αναμνήσεις, όμως η συνεχής μοναξιά μπορεί να μετατραπεί σε εμμονή διαρκείας και λίγο-λίγο να μεταβληθεί σε αγοραφοβία και αποστροφή για τους ανθρώπους.

 Ποια είναι τελικά η σωστή συμπεριφορά; Ποιος θα μπορούσε, αλήθεια, να δώσει την απάντηση;

  Ίσως σ’ αυτό το ερώτημα να είναι η μέση οδός. Ενώ οι ακραίες συμπεριφορές είναι αυτές που καταγράφονται και δημιουργούν ιστορία, είναι αυτές που ελκύουν το ενδιαφέρον των περισσοτέρων, σε ατομική βάση η ισορροπία βρίσκεται στη μεσότητα, στο ήρεμο, το συγκαταβατικό. Μηδέν άγαν, είπαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Ένα φορτίο υπομονής, εγκαρτέρησης και συγκαταβατικότητας γενικώς είναι απαραίτητο.

 Το καλύτερο όλων είναι να τα έχεις καλά με τον εαυτό σου, να έχεις λογικές απαιτήσεις απ’ τη ζωή και να μην βάζεις τον πήχη σε μη ρεαλιστικά ύψη. Μην καταντήσεις σαν εκείνους που πάσχουν από συνεχή κι εναγώνια αναζήτηση για το κάτι άλλο, το καινούργιο, το διαφορετικό. Αυτών που κυνηγούν ασταμάτητα- πλην ματαίως- την ευτυχία μέσω της αλλαγής. Που, έχοντας θέσει την προσωπική τους φιλοδοξία πολύ ψηλά, δαπανώνται στο κυνηγητό για την πραγμάτωση των υπερβολικών και πολλές φορές υπερφίαλων στόχων τους.

 Τότε, να το ξέρεις,  δεν προλαβαίνεις να αφομοιώσεις και να χαρείς τίποτα. Οι στάσεις, τα κρατήματα, μερικές φορές είναι ανάσα ζωής, ευκαιρία για διαλογισμό και εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Η μετριοπάθεια είναι βάλσαμο αντοχής στις ατυχίες που ενδεχομένως θα συναντήσεις στην πορεία της ζωής σου.

        

 

 

 

 

 

 Η ιχνηλασία των μικροχαρών

Τι είναι αλήθεια η μικροχαρά; Στο ερώτημα αυτό θα αποπειραθώ να δώσω μια κάποια απάντηση.

Πέρασε πλέον για μένα η εποχή των ανοιχτών οριζόντων, των τολμηρών ανοιγμάτων, των μεγάλων διαστάσεων, της οικουμενικότητας και του διεθνισμού. Η φάση των ψευδαισθήσεων, ότι με την προσωπική μου παρέμβαση και δράση θα μπορούσα να συμβάλω στην αλλαγή αυτού του κόσμου, θα μετέβαλα την εικόνα του. Φαντάζομαι κι ελπίζω επί τα βελτίω.

Ναι, τώρα που η παγκοσμιοποίηση είναι στην ημερήσια διάταξη και ίσως σημάδι της αδήριτης πορείας στην εξέλιξη των πραγμάτων, εγώ απομονώνομαι- όσο εξαρτάται απ’ το χέρι μου- από το περιβάλλον και μαζεύομαι εντός μου. Αντί να κοιτάω τα όρια του οπτικού ορίζοντα και με περιέργεια να αναζητώ τι βρίσκεται πιο πέρα, ποια είναι η συνέχειά του, όπως συνήθως έκανα στο παρελθόν, περιορίζω τη σκέψη μου στο εσωτερικό, κάνω συνομιλητή τον ίδιο μου τον εαυτό. Αυτό έχει την ερμηνεία του σε υποκειμενικά αίτια αλλά όχι μόνο. Υπάρχουν και οι αντικειμενικές εξελίξεις, που το ψιλοϋποβάλλουν. Χωρίς βεβαίως το ένα ν’ αποκλείει και να μην επηρεάζεται από το άλλο. Είναι πιθανόν ο ένας παράγοντας να είναι η αιτία κι ο άλλος το αποτέλεσμα.

Τα όνειρα είναι χρήσιμα γιατί γεμίζουν με ελπίδα την ψυχή του κάθε ανθρώπου. Είναι το αναγκαίο λίπασμα της ζωής του, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος βρίσκεται στην ευαίσθητη φάση της νεότητας του, όταν είναι επιρρεπής στα οράματα για μια πιο ανθρώπινη κοινωνία, ευαίσθητος δέκτης των μηνυμάτων της εποχής του, πολέμιος της κοινωνικής αδικίας, πρόθυμος εθελοντής ανθρωπιστικών πρωτοβουλιών, την εποχή που συγχρόνως μεταφέρει μέσα στο μυαλό του και ένα βαρύ φορτίο γλυκιάς αθωότητας κι αφέλειας.

Η πραγμάτωση των ονείρων και των οραμάτων πάντα κάπου σκοντάφτει και δεν ολοκληρώνεται με επιτυχία. Αυτό διδάσκει η μελέτη της ιστορίας. Μια βασική αιτία έχει την αφετηρία της στο γεγονός ότι ένας από τους κύριους παράγοντες για την υλοποίηση τους είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Αυτός που μέσα στην πορεία των αιώνων έχει παραμείνει σχεδόν αναλλοίωτος με τα γνωστά προτερήματα του και τα βιολογικά του πλεονεκτήματα, αλλά κυρίως με τα γενετικά ελαττώματα, αυτά που σε τελευταία ανάλυση χρωματίζουν και καθορίζουν τις πράξεις του.

Αυτή είναι η ερμηνεία για το πως τελικά καταγράφονται, στο πέρασμα του χρόνου, τα ιστορικά γεγονότα. Ο άνθρωπος έχει ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα να οραματίζεται ιδανικές κοινωνίες, να δημιουργεί με τη σκέψη του ουτοπικά λογικά οικοδομήματα και να προσπαθεί- ως ένα σημείο ειλικρινά- να τα πραγματώσει. Αυτά τα πρότυπα των ιδανικών κοινωνιών, πολλές φορές, τα έχει καταγράψει σε «εμπνευσμένα» κείμενα και βιβλία που αποτελούν στη συνέχεια πρότυπο κι ευαγγέλιο για πολλούς ανθρώπους. Ο ίδιος όμως είναι ικανός, αυτά τα οικοδομήματα, που έκτισε με τόση προσπάθεια να τα γκρεμίζει, να τ’ απαξιώνει, να κλωτσάει την καρδάρα με το γάλα που με τόσο κόπο προηγουμένως συγκέντρωσε.

Τι είναι, λοιπόν τελικώς η μικροχαρά; Είναι ένα τίποτα, ένα ανεπαίσθητο θρόισμα του ανέμου, ένα μη καταγραφούμενο από την ειδησιογραφία της ημέρας συμβάν. Συγχρόνως είναι και τα πάντα!

Μια όμορφη κι ανώνυμη τυχαία εικόνα στο δρόμο, ένα μοναχικό λουλούδι σε κάποιο περβάζι παραθύρου, μια μυρουδιά φαγητού που έρχεται από ένα ανοιχτό παράθυρο στο απέναντι σπίτι, το χωρίς εμπόδια και λακκούβες πεζοδρόμιο στην καθημερινή βόλτα σου μέσα στην άναρχη και πολυφυλετική πόλη, ένα τρυφερό τραγούδι που ο ήχος του φτάνει ανώνυμα στ’ αυτιά σου από μακριά, μια όμορφη εικόνα σ’ ένα περιοδικό που είναι κρεμασμένο στο περίπτερο της γειτονιάς, που ίσως μάταια περιμένει τον αγοραστή του.

Το όμορφο πρόσωπο μιας νέας κοπέλας, το λυγερό κορμί της, τη στιγμή που περπατά περήφανα στο δρόμο, σχίζοντας τον αέρα σαν κοφτερό μαχαίρι, με εμφανή τη σιγουριά ότι όλοι τη βλέπουν. Περήφανη κι αυτάρκης, λες πως θεωρεί ότι όλος ο κόσμος της ανήκει. Το αθώο χαμόγελο ενός παιδιού που αποπειράται να παίξει μπάλα στη στενή πλατεία, η γλυκιά προσμονή και η λάμψη στα μάτια μιας εγκύου που αναμένει τη νέα ζωή και τώρα ξεκουράζεται καθισμένη στο παγκάκι μετρώντας τις μέρες και αναμετρώντας με αγωνία τη συνάντησή της με το ευτυχές γεγονός.

Όχι όμως μόνο αυτά. Μικροχαρά είναι κι η αναμονή της συνέχειας στην πλοκή ενός βιβλίου που διαβάζεις με δόσεις όταν πέφτεις στο κρεβάτι. Μικροχαρά είναι το επόμενο επεισόδιο σ’ ένα σίριαλ που σε κάποια στιγμή τράβηξε την προσοχή σου και σε αιχμαλώτισε αναμένοντας την άρση της αδικίας που γίνεται στο φτωχό και άμοιρο κορίτσι. Μικροχαρά είναι η προσεχής συγκέντρωση στο σπίτι ενός φίλου. Η συζήτηση και το φαγοπότι που θα επακολουθήσει εκεί.

Τέτοια, μη κατονομαζόμενα συνήθως γεγονότα που δε καταγράφονται στον ημερήσιο τύπο και δεν αποτελούν τροφή στην αδηφάγα κι ισοπεδωτική τηλεόραση είναι αυτά που όμως δίνουν τον τόνο και γεμίζουν τη ψυχή του ανώνυμου καθημερινού ανθρώπου είναι παραδείγματα αυτών των πραγμάτων και καταστάσεων που ονομάζω μικροχαρές.

H ακολουθία των μικροχαρών και η εναλλαγή των μικροσυμβάντων, γεμίζουν από μια πλευρά τις άδειες ώρες της καθημερινότητας μας, αλλά από την άλλη- δυστυχώς- αδειάζουν το υπόλοιπο προσδόκιμο της ζωής μας.

Όλοι είμαστε μικρές, αδιόρατες σχεδόν, δροσοσταλίδες, που σχηματίζονται κάτω από κατάλληλες συνθήκες πάνω στα φύλλα των δένδρων και των λουλουδιών και η μοίρα μας είναι προκαθορισμένη: Θα εξατμισθούμε από την θερμαντική δύναμη των ηλιακών ακτίνων όταν αυτός φανεί στην κορυφή του βουνού κι αρχίσει την αδυσώπητη πορεία του από την Ανατολή έως τη Δύση. Έτσι μέσα στην αιωνιότητα η ζωή μας είναι ένα γύρισμα της πορείας του ήλιου.

Ο χρόνος συνεχίζει μονοδρομικά κι αδυσώπητα να κυλάει και να δημιουργεί -χωρίς τις περισσότερες φορές να το συνειδητοποιείς- εκείνες τις παραδοχές που δεν κατάλαβες ποτέ, πότε τις δέχτηκες μέσα σου. Μια τέτοια παραδοχή είναι η συνειδητοποίηση ότι ξαφνικά μεγάλωσες. Μια ολόκληρη ζωή ανέβαλες πράγματα που επιθυμούσες να κάνεις ή να γευτείς. Τα ανέβαλες για αργότερα, κάτω από καταλληλότερες συνθήκες και κάποια στιγμή σου αποκαλύπτεται η τραγική αλήθεια: Ότι δεν υπάρχει αργότερα. Το τρένο πέρασε χωρίς εσύ να επιβιβαστείς. Έτσι θα μείνεις τελικά: Ελλιπής κι αδοκίμαστος. Ο άνθρωπος είναι καταναλώσιμο προϊόν μιας χρήσης. Δυστυχώς, αυτή είναι τελικά η ζωή!

Όμως κι αυτή η πορεία έχει τις χάρες της και πολλοί λίγοι είναι εκείνοι που τη διακόπτουν με δραστικές και μη αντιστρέψιμες παρεμβάσεις. Όταν διαβάζεις ή ακούς στοιχεία από τη βιογραφία επωνύμων για την πορεία της ζωής τους σε καταλαμβάνει αρχικά ένα αίσθημα μελαγχολίας, αλλά συγχρόνως κι απελπισίας, για τη δική σου μετριότητα, για τη συνεχή επανάληψη των ίδιων ανούσιων πράξεων, την μονότονη διαγραφή των ίδιων γεγονότων.

Μια πιο ψύχραιμη όμως σκέψη σου υπενθυμίζει ότι αυτό είναι και το σύνηθες. Το γεγονός ότι τον επώνυμο κατέγραψε η ιστορία στους δέλτους της και τον μετέτρεψε σε «αθάνατο» είναι τις περισσότερες φορές αποτέλεσμα ενός στιγμιαίου συμβάντος. Η κύρια πορεία της ζωής του ήταν κι αυτού η ίδια: η αγωνιώδης αναζήτηση των μικροχαρών, μέσα στην μετριότητα και την επανάληψη.

Αυτό που μένει πλέον είναι οι μικρές στιγμές στη ζωή ενός συνηθισμένου ανθρώπου, τα καθημερινά μικροσυμβάντα της ζωής. Μέσα σ’ αυτά ιχνηλατώ, μετά πείσματος κι επιμονής, μικρές χαρές που για άλλους ίσως περνάνε απαρατήρητες, ανάξιες οποιασδήποτε αναφοράς, αλλά εγώ προσωπικά έχοντας κατεβάσει τον πήχη των δικών μου απαιτήσεων, είναι για μένα η παρηγοριά, το βάλσαμο για τις αλλεπάλληλες διαψεύσεις που μου επεφύλαξε η ζωή και το κίνητρο για τη συνέχιση της ζωής.

Ιανουάριος 2010

 Απόσπασμα από το βιβλίο μου «Κι όμως ήταν όμορφα» 2010

…..Ξεκινάω από την αντίληψη πως σε κανέναν δεν επιτρέπεται, να υποτιμάει ό,τι για άλλους είναι η ζωή τους. Θέλω και προσπαθώ να σέβομαι κάθε άποψη ιδιαίτερα όταν αυτή έχει συνδεθεί με ανυπόκριτη προσφορά κόπων, θυσιών και ανυστερόβουλης προσφοράς. Στα χρόνια που ζήσαμε δεν υπήρξαν μεν εγχώριοι πόλεμοι αλλά υπήρξαν πιο ύπουλα διαλυτικά στοιχεία. Ιδεολογικοί κλονισμοί, ερωτήματα, απίθανες διαψεύσεις. Αν μέσα σ’ αυτόν τον ορυμαγδό των γεγονότων τίποτε δεν ταρακούνησε τη δική σου θέση, είναι προσωπικός σου λογαριασμός. Όμως είναι δικαίωμα και του άλλου να κάνει «ταμείο». Να κάνει μια ενδοσκόπηση και να δει τα πράγματα από την αρχή χωρίς να εθελοτυφλεί.

Πιστεύω πως μόνο αν υποσυνείδητα, για λόγους αυτοάμυνας, ύψωσες ένα προστατευτικό τείχος γύρω σου, μόνο αν με δική σου πρωτοβουλία έκοψες τους διαδρόμους με τους οποίους οι αισθήσεις και η λογική αναμετρώνται με τα γεγονότα, αν περιχαρακώθηκες αρνούμενος να δεις τις αλλαγές, ε! τότε καλά έχεις το δικαίωμα να συνεχίζεις να πορεύεσαι αναλλοίωτος.

Εγώ όμως άλλαξα! Ναι, άλλαξα! Το παραδέχομαι.

Η μεγάλη δυσκολία βρίσκεται στην ανάγκη να εξηγήσεις σε ανθρώπους που αγαπάς και σέβεσαι, σε συντρόφους κοινών αγώνων τις δικές σου αλλαγές. Οι δεσμοί που πλέκονται στα νεανικά χρόνια, μέσα σε συνθήκες κοινών οραμάτων, κοινών αγώνων και περιπετειών δεν μπορούν με τίποτα να καταργηθούν. Σφυρηλατήθηκαν μια για πάντα στη συνείδηση, έγιναν κεντίδια πάνω στο κορμί σου.

Αναπολώ τις νεανικές μας συζητήσεις και τα όνειρά μας για την άγια μέρα που θα έρθει. Όταν στους δρόμους και τις πλατείες, ειρηνικά, θα σηκώσουμε τα λάβαρα και τα σύμβολά μας, όταν χωρίς κυνηγητά, θα φωνάξουμε τα συνθήματά μας και θα μεθύσουμε με το κρασί της απαγορευμένης τότε ιδεολογίας μας.

Το μόνο που θυμάμαι από την ομιλία μου στο 6ο Πανσπουδαστικό Συνέδριο για τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, στο υπόγειο θέατρο της Στουρνάρη, είναι τα δάκρυα της προσωπικής μου συγκίνησης.

Ε λοιπόν, Πέτρο, όταν ήρθε αυτή η ώρα, εγώ, με δική μου επιλογή, ήμουν αλλού. Το ίδιο το γεγονός έχει την αυτοτελή τραγικότητά του, αλλά –τι να κάνουμε;– έτσι είναι η ζωή. Σιγά-σιγά διολίσθησα σε άλλες περιοχές σκέψεων με τα αναπόφευκτα πισωγυρίσματα και τις μάταιες αναζητήσεις ενδιάμεσων καταστάσεων.

Τελικά, δεν ανήκω πουθενά! Ανήκω στον εαυτό μου. Ακούγεται εγωιστικό, αλλά έτσι είναι. Όμως να το ξεκαθαρίσω. Δε μετανιώνω για τίποτε. Αλίμονο την εποχή εκείνη να μην καιγόμουν από τα ιδανικά που τόσους και τόσους ενέπνευσαν. Πρέπει να το ξεκαθαρίσω. Μέσα στην Αριστερά γνώρισα υπέροχους ανθρώπους, που αν ζούσαν στην κατάλληλη εποχή, σήμερα θα είχαν περίοπτη θέση στο εορτολόγιο των αγίων και μαρτύρων.

Όμως πρέπει επίσης να παραδεχτούμε ότι μέσα στην πανδαισία της ευτυχίας και τον εφησυχασμό του αλάθητου, στενέψαμε τους ορίζοντες της κρίσης μας. Μέσα στην ένταση της καθημερινότητας, την πίεση της βραχυπρόθεσμης καθηκοντολογίας, δεν έμεινε ελεύθερος χρόνος για ήρεμη σκέψη, για ψύχραιμη συνεκτίμηση και τόσων άλλων παραγόντων. Στον φανατισμό, δύο είναι οι καταστάσεις: Φίλος ή εχθρός, λευκό ή μαύρο, καλός ή κακός, καυτό ή ψυχρό. Όμως στο φάσμα του λευκού φωτός ανάμεσα στο ερυθρό και το ιώδες υπάρχουν χιλιάδες ενδιάμεσες αποχρώσεις. Άσε που πέρα από την περιοχή του ορατού υπάρχει –ένθεν κι εκείθεν– μια απέραντη θάλασσα αόρατων, σε πρώτη φάση, άλλων ακτίνων. Γιατί λοιπόν εγώ να μείνω προσκολλημένος σε κάτι μονόπλευρο και μονολιθικό;

Σκέφτομαι, αλήθεια, ποια είναι τα χαρακτηριστικά επεισόδια που σε καθορίζουν; Τι είναι η ζωή σου; Μια σειρά από «σημαντικά» ή «ασήμαντα» συμβάντα που τυχαίνουν στην πορεία και που κάποια αφήνουν πάνω σου ορατά και ευδιάκριτα σημάδια ενώ άλλα «ανεπαίσθητους επηρεασμούς» πολλές φορές χωρίς τη συνειδητοποίησή τους. Η συνάθροιση όλων αυτών των πραγμάτων εναποτίθεται πάνω στο προκαθορισμένο κυτταρικό DNA σου και αυτά συγκαθορίζουν αυτό που λέμε προσωπικότητα και χαρακτήρα…..

91Εσείς, θανασης κουκουσελης, Stathis Papajohns και 88 ακόμη

11 σχόλια

1 κοινοποίηση

Τέλειο!

Σχόλιο

Κοινοποίηση

 

Βεβαιότητες

Αναζητήστε μετά  μανίας «βεβαιότητες». Έχει διαπιστωθεί ότι είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για την κατάκτηση του πολυπόθητου στόχου της προσωπικής μας ευτυχίας. Κι αν κάποιο ενοχλητικό σκουλικάκι μέσα στο μυαλό σας φέρνει αντιρρήσεις κι αντιστέκεται, αγνοείστε το, δώστε του μια κατακέφαλη και πέστε του άγρια να βγάλει σκασμό. Βεβαιότητες σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας και του εύρους της ανθρώπινης σκέψης. Όμως σ’ ένα κόσμο που το ψέμα είναι κοινός τόπος «επιτρέπεται» και καμιά «καλπουζανιά». Πείστε τον εαυτό σας με την αναγκαία πίεση για τις μίνιμουμ αναγκαίες στην επίτευξη του στόχου και στη συνέχεια κολυμπήστε στη θάλασσα της «ευτυχίας

 

       Μια σύντομη ανασκόπηση του βίου μου κι ένας αποχαιρετισμός

Πρώτο δεδομένο, που σημειώνω, είναι ότι η διάρκεια του προσωπικού μου βίου ήταν μεγαλύτερη από ό,τι καθόριζαν οι αρχικές συνθήκες διαβίωσης των παιδικών χρόνων και κάποιες περιπέτειες του ενήλικου βίου. Υπήρξαν ενδιάμεσες φάσεις που «κινδύνεψε» να σταματήσει πολύ νωρίς στη βρεφική ηλικία, στα χρόνια της πείνας και μόνο η αποφασιστικότητα της μάνας και η πραγμάτωση της εντολής από την αγαπημένη μου αδελφή Βαγγελίτσα με κράτησαν στη ζωή. Άλλες περιπτώσεις διακινδύνευσης ήταν κυρίως εκφοβιστικού χαρακτήρα, στα χρόνια των δεκαετιών 60 έως τα μέσα της δεκαετίας του  70 όπου επικρατούσε η μετεμφυλιακή  συμπεριφορά των νικητών στους ηττημένους. Σε μια άλλη φάση αναφέρθηκα στην «μαύρη οκταετία» της ζωής μου από το 1966 έως το 1973. Αυτή περιλαμβάνει τους 26 μήνες του «στρατιωτικού» μου, όπου ήμουν σε διαρκή συναγερμό, για να αποφύγω τις παγίδες, που μου έστηναν. Αντιμετωπίστηκα όχι σαν ένα Ελληνόπουλο που αγαπούσε αφάνταστα την πατρίδα του, αλλά σαν πράκτορας ξένης δύναμης κι αυτό με πλήγωσε δια παντός. Στη συνέχεια είναι οι μήνες της «παρανομίας, όταν εντάχθηκα, ως δρων μέλος της  φοιτητικής οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος». Ακολούθησαν οι βασανιστικές 52 ημέρες της κράτησης μου στην Ασφάλεια Αθηνών (κτήριο Μπουμπουλίνας) και στη συνέχεια η μεταγωγή στις φυλακές Αβέρωφ για λίγους μήνες και μετά οι νέες φυλακές Κορυδαλλού Είχε προηγηθεί. Εκεί έμεινα έως τα τέλη Σεπτεμβρίου του 1973, όταν δόθηκε η γενική αμνηστία.

Επειδή το σχοινί παρατράβηξε ωρίμασε ο χρόνος για μια σύντομη περιδιάβαση του διανυθέντος  βίου κι ένας ευχαριστήριος χαιρετισμός σε ανθρώπους που συνάντησα στη διάρκειά του και μου πρόσφεραν με τον οποιοδήποτε τρόπο εμπειρίες και πλούτο γν ώσεων για τη συνέχισή του.                                

Από την αρχή θα ξεκαθαρίσω τη βασική άποψη μου. Ο θάνατος ενός ζώντος οργανισμού τη φύση είναι το ύστατο συμβάν για αυτόν. Κλείνει οριστικά και τελεσίδικα η ύπαρξή του. Πάνω σε αυτό το φόβο της εξαφάνισης οι αρχαίες δοξασίες και οι διάφορες θρησκείες βρήκαν έδαφος για να παίξουν μεσολαβητικό ρόλο υποσχόμενες τη συνέχεια. Βεβαίως για τον έλεγχο της κοινωνίας έθεσαν όρους αμοιβής και τιμωρίας για τη συνέχεια. Ο φόβος κρατάει το κοπάδι  στο μαντρί.

Πέρασα έντονα τη φάση της θρησκευόμενης ζωής κι ανταμείφτηκα με την αίσθηση της ευτυχίας που σου δίνει η απόλυτη πίστη σε κάτι. Τι ωραία που θα ήταν ισχυρίζεται κάποιος, αυτή η αίσθηση της ευτυχίας να συνεχιστεί αμείωτη μέχρι και το πέρας του βίου. Μόνο που το διαβολάκι που ακούει στο όνομα «αμφισβήτησή»  δε σε ρωτά, έρχεται απρόσκλητο και σου χαλάει το πάρτι  

Συναρπαστική, περιπετειώδης και στενά συνδεδεμένη με τις συνήθεις ανώμαλες καταστάσεις, που συχνά έζησε ο τόπος μας είναι και η δεύτερη περίοδος της πίστης σε κάτι απόλυτο. Την αριστερή μου περίοδο, όπου έζησα δύσκολα χρόνια δεν είχε αφετηρία την έλξη της αριστερής ιδεολογίας, που σε επόμενη φάση άρχισα να διαβάζω. Στην αρχή με κέρδισε το αίσθημα της αλληλεγγύης απέναντι στο ανηλεές κυνηγητό, που υφίσταντο οι χαρακτηρισμένοι αριστεροί και τα άλλα μέλη των οικογενειών τους. Δεν είχα προφανώς την ολική εικόνα των γεγονότων και των αιτιών.

Η επόμενη φάση είναι η δημιουργική περίοδος της ζωής μου, γιατί συνδυάστηκε με δυο σημαντικά γεγονότα. Δημιούργησα οικογένεια και άρχισα την επαγγελματική μου σταδιοδρομία. Έβαλα το κεφάλι κάτω και περιόρισα έως καταργήσεως τις προηγούμενες πολιτικές μου  δραστηριότητες. Η βασική μου έγνοια ήταν να εξασφαλίσω καλύτερες συνθήκες ζωής στη γυναίκα και την κόρη μου. Οι συνθήκες και τα ωράρια εργασίας αυτής της περιόδου ήταν ιδιαίτερα βεβαρυμμένα, που δεν άφηναν χρονικά περιθώρια, για παράπλευρες απασχολήσεις. Η ένταση της απασχόλησης και το προσωπικό μου ιδιαίτερο άγχος δυο φορές με οδήγησαν σε συνθήκες ψυχολογικής υπερκόπωσης και χρειάστηκα φαρμακευτική στήριξη.  Δε λέω ότι ήμουν τέλειος, είχα κι εγώ τις φάσεις μου, έσερνα πίσω μου έναν άλλο Λευτέρη που ήθελα ματαίως να τον καταργήσω κι η καθημερινή εμπειρία για το πως λύνουν εύκολα αρκετοί το βιοποριστικό τους πρόβλημα, αναδείκνυε στην πράξη την απόσταση με τα λόγια.  

Όταν συμπλήρωσα τα 65 χρόνια μου, αποφάσισα να σταματήσω την διδακτική μου απασχόληση, να παραμερίσω και να δώσω χώρο σε νεότερους συναδέλφους. Μέσα στο μυαλό μου υπόβοσκε από χρόνια μια επιθυμία. Να γράψω κάτι κι εγώ. Είχα εξαρχής την αίσθηση ότι δεν θα γεννηθεί ξαφνικά ένας νέος .. λογοτέχνης. Είχα τη γνώση ότι κάτι τέτοιο απαιτεί ολοκληρωτική αφοσίωση ζωής και ύπαρξη πηγαίου ταλέντου. Εγώ άρχιζα στην Τρίτη φάση της ηλικίας του ανθρώπου με μόνο εφόδιο την καταπιεσμένη από νωρίς επιθυμία. Βλέποντας την 15ετή πορεία μπορώ να πω ότι κάτι έκανα κι εγώ. Δεν υπερεκτιμώ, αλλά και δε μηδενίζω την σχεδόν πυρετώδη προσπάθεια αυτών των χρόνων. Κάτι έκανα και κάτι απολείπω φεύγοντας στους ανθρώπους μου. Ίσως αν υπήρχαν οι κατάλληλες στοιχειώδεις αρχικές συνθήκες το τελικό αποτέλεσμα να ήταν καλύτερο, μόνο που η ιστορική πορεία ενός ανθρώπου δε γράφεται με τα ίσως και τα αν. Ότι έγινε.. έγινε, εκείνο  που διεκδικώ είναι οι καλές προθέσεις και ο αξιοπρεπής τρόπος, που διέτρεξα τον βίο μου.