Αναστάσιος Παλατίδης (1800 -1848)

Γεννήθηκε στο Μελένικο και πέθανε στη Βιέννη. Θάφτηκε στο νεκροταφείο Sankt Marx, ιδιοκτησίας των δυο ελληνικών εκκλησιαστι¬κών Κοινοτήτων της Βιέννης. Έβγαλε την τετρατάξια Αστική σχολή Μελενίκου, εξακολούθησε τα μαθήματα στα Ιωάννινα, τελείωσε το Γυμνάσιο στο Βουκουρέστι και μετά πήρε το δίπλωμα της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Διετέλεσε πρόεδρος της βιεννέζικης ιατρικής συνδιδακτορίας και ιδιαίτερος γιατρός τής αυτοκρατορικής οικογένειας των Αψβούργων (διαδέχτηκε το γιατρό της Αυλής βαρόνο Γκράγκερ, του οποίου υπήρξε μαθητής). Τα τελευταία του 18 χρόνια εργάστηκε ως γιατρός του δημοσίου στη Βιέννη. Πνεύμα φιλελεύθερο και ανήσυχο, που διαπνέονταν από ευλαβικό έρωτα προς την πατρίδα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους φωτεινούς εκείνους προδρόμους πού συνετέλεσαν αποφασιστικά στη μόρφωση των ομογενών και στην ηθική αναγέννηση του έθνους.

Απ' τη Βιέννη, μυστικό ορμητήριο φιλελλήνων, μα και σκοτεινό μισελληνικό κέντρο της εποχής εκείνης, παρακολουθούσε άγρυπνος τις σκληρές δοκιμασίες του Ελληνικού γένους και δεν έπαψε να μεριμνά για την αναπτέρωση και τη σωτηρία του. Ανάμεσα στους αγώνες του σπουδαίος θεωρείται και αυτός που έκανε για να απαλλαχτεί το Μελένικο απ' την τυραννική διοίκηση του σατράπη Μουστάμπεη, ένα δε σχετικό υπόμνημα του προς το σουλτάνο Μαχμούτ τον Β', το υπογράφουν και οι αδελφοί Αναστάσιος και Κωνσταντίνος Χρηστομάνου.

Έγραψε διάφορα βιβλία, ιστορικά, εκπαιδευτικά, ιατρικά και την σπουδαία πραγματεία: «Υπόμνημα ιστορικόν περί της αρχής και προόδου και σημερινής ακμής τού εν Βιέννη ελληνικού συνοικισμού». Εκδόθηκε στη Βιέννη (τυπογραφεία Α. Μπένκου) το 1845.

Άφησε όλη την περιουσία του στο «Κοινόν» Μελενίκου, για τα σχολεία του. Το «αγαθοεργό κληροδότημα» περιλάμβανε 26 μετοχές της Εθνικής Τραπέζης Ελλάδος σε μετρητά, τζιβαϊρικά και ειδίσματα, λόζια και ακέραια (νομίσματα και χρεόγραφα) του βασιλικού δανείου του 1834, φιορίνια και κορώνες, κατατεθειμένα όλα στην Εθνική Τράπεζα Αυστρίας, καθώς και πολλά κινητά πράγματα. Εκτελεστές της διαθήκης όριζε Μελενίκιους εγκαταστημένους στη Βιέννη και διαχειριστές της κληροδοσίας: «την εκάστοτε εξάδα της κάπελας της κοινότητας ορθοδόξου εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Βιέννης».

Έτσι τα σχολεία Μελενίκου εξασφάλιζαν απ' τους τόκους του κληροδοτήματος (200 λίρες το χρόνο) για την συντήρησή τους ως το 1913. Από τότε (εκπατρισμός Μελενικίων), και ως σήμερα, οι ετήσιοι τόκοι (30.000 δραχμές) περιέρχονται στο Γυμνάσιο Σιδηροκάστρου (κτίστηκε με το κληροδότημα). Στη διαθήκη, που φυλάγεται στο Καισαρικό βασιλικό δικαστήριο του Λαντρέχτ (ανοίχτηκε 6-3-1848), σημειώνει σχετικά: «δια να αποδείξω εμπράκτως την ενδόμυχον και την επιθυμίαν μου δια την οποίαν απήλαυσα εκεί προκοπήν, εν ταύτω και την επιθυμίαν μου ότι συνεισφέρω κατά τας δυνάμεις μου εις την αύξησιν του γενναίου προς φωτισμόν της νεολαίας».

Για την προσφορά αυτή και γενικά για τις υπηρεσίες προς τη γενέτειρα του, ανακηρύχτηκε μέγας ευεργέτης της Κοινότητας Μελενίκου. Το μνημόσυνο του συνταυτίστηκε από πολλά χρόνια με το γιορτασμό των γραμμάτων στο Σιδηρόκαστρο και η τελετή αποτελεί ένα απ' τα πιο επίσημα γεγονότα της ακριτικής αυτής πόλης.

Πηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών
Δημοσιεύτηκε 20th November 2011 από τον χρήστη Athanasios Athanasiadis
Ετικέτες: ΣΕΡΡΑΪΚΗ ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ

Ευωδιές,
κελαηδίσματα,
κοάσματα,
μουγκρητά!
Κραυγές,
βογγητά,
αναστεναγμοί
πόνου ή ικανοποίησης.
Κι αυτός εκεί,
με τ’ αυτιά
και τα μάτια ορθάνοιχτα
να δέχεται
μ’ ευχαρίστηση όλους
τους εξωτερικούς επηρεασμούς.
Ζωντανός,
έτοιμος για νέες εμπειρίες.
Επιδεκτικός σε προσαρμογές,
άριστος κυνηγός
να ζητά με μανία
νέες γεύσεις,
νέους ήχους

Αναστάσιος Πολυζωΐδης

Όταν βρεθεί κανείς στην όμορφη πόλη των Σερρών και περπατήσει απ’ τη μεριά της κεντρικής πλατείας (ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ) στην κεντρική οδό όπου το νεοκλασικό κτίριο της Νομαρχίας, προχωρώντας λίγο πιο κάτω απ’ αυτό το κτίριο, θα δει στην άλλη πλευρά του δρόμου το νεοκλασικό κτίριο των Δικαστηρίων. Στα δεξιά του δικαστικού κτιρίου και μέσα σε μικρό πάρκο θα δει τη μαρμάρινη προτομή του Αναστασίου Πολυζωΐδη. Γράφει στην προτομή: ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗΣ 1802 - 1873 ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ.

Διαβάζει ακόμα κανείς στην προτομή, ότι στήθηκε στο έτος 1984, δηλαδή 150 χρόνια απ’ την πολύκροτη δίκη του Θ. Κολοκοτρώνη και άλλων αγωνιστών, στην οποία συμμετείχε ο Πολυζωΐδης ως Πρόεδρος του δικαστηρίου. Στη δίκη αυτή θ’ αναφερθούμε με περισσότερα λόγια πιο παρακάτω.

Σε κάποιο σημείο της προτομής διακρίνεται το όνομα ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ, που είναι ο δημιουργός του έργου και πρόκειται για ένα φημισμένο σύγχρονο γλύπτη και αρχιτέκτονα.

Το έργο έγινε με δαπάνη του Δικηγορικού Συλλόγου Σερρών, για να τιμηθεί ο Αναστ. Πολυζωΐδης, ως δικαστής ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ, ένας απ’ τους εξέχοντες Έλληνες ως προς την προσφορά στο έθνος και στο λαό, τέκνο της πόλης του Μελενίκου, που ήταν μια πόλη της ευρύτερης περιοχής των Σερρών.

Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ήταν έντιμος και φλογερός πατριώτης. Υπήρξε διακεκριμένος νομικός, πολιτικός και λόγιος. Ήταν πολύ μεγάλη η προσφορά του στο αγωνιζόμενο έθνος, στο συγκροτούμενο ελληνικό κράτος και στον ελληνικό λαό, όπως θα φανεί απ’ αυτά που θ’ αναφέρουμε σ’ αυτή την εργασία.

Να όμως που παρόλη τη μεγάλη αξία του και τη σημαντικότατη προσφορά του, είναι άγνωστος ή πολύ λίγο γνωστός ακόμα και στους πλείστους από εμάς τους νεοέλληνες, που έχουμε λάβει δευτεροβάθμια ή και παραπέρα εκπαίδευση.

Ας μην επεκταθούμε στο πώς και γιατί συμβαίνει αυτό. Το αντιλαμβάνονται, εξ άλλου, λιγότερο ή περισσότερο, οι αναγνώστες.

Ο Πολυζωΐδης γεννήθηκε το 1802 στην ελληνική πόλη Μελένικο της βορειοανατολικής Μακεδονίας. Η πόλη και η περιοχή αυτή ανήκει από το 1913 στο κράτος της Βουλγαρίας. Αξίζει ν’ αναφέρουμε κάτι παραπάνω για την πόλη αυτή.

Το Μελένικο αναφέρεται στην ιστορία απ’ τα βυζαντινά χρόνια (απ’ το 12ο αιώνα).

Είναι χτισμένο στις πλαγιές του όρους που ονομάζεται

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΚΡΥΧΩΡΙΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ

Το Δημοτικό Σχολείο Μακρυχωρίου

Το Μακρυχώρι

Το χωριό μας, το Μακρυχώρι, σήμερα έδρα του Δήμου Τεμπών, στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αποτελούνταν από μικρούς οικισμούς διάσπαρτους στη γύρω περιοχή. Ο Δημήτριος Τσοποτός, στη μελέτη του «Γη και γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατίαν», Βόλος 1912 στηριζόμενος σε διάφορες αξιόπιστες πηγές αναφέρει ότι η περιοχή του Μακρυχωρίου ήταν τσιφλίκι του Αλή πασά. Ο Τσοποτός στηρίχτηκε στον κατάλογο των τσιφλικίων του Αλή και των υιών του που συνέταξε ο διδάσκαλος του γένους Φιλητάς και τον παραθέτει ο Σπύρος Αραβαντινός στο έργο του «Ιστορία Αλή Πασά του Τεπελενλή», Αθήνα 1895.
Η πρώτη αναφορά στο Μακρυχώρι γίνεται από τον Άγγλο περιηγητή Leake το 1806, ο οποίος μας πληροφορεί και για την τούρκικη ονομασία του χωριού Ουτμαντά ή Οτμανλί από άλλους. Το Μακρυχώρι βέβαια ανήκει στα χωριά εκείνα που διατήρησαν τα ελληνικά ή τα σέρβικα ονόματά τους στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Συγκεκριμένα ο Leake γράφει: « Όταν περνάμε πλάι στο Μικρό Κεσερλί (σημερινή Ελάτεια) το Ουτμαντά, ένα μεγάλο τούρκικο χωριό, ονομαζόμενο από τους Έλληνες Μακρυχώρι, κείται δύο μίλια προς τα αριστερά μας». Στα 1806 λοιπόν το Μακρυχώρι βρισκόταν σε θέση χαμηλότερη από την αντίστοιχη σημερινή.
Ο Ιωάννης Λεονάρδος, Αμπελακιώτης στη καταγωγή, στο έργο του «Νεωτάτη της Θεσσαλίας γεωγραφία», που εκδόθηκε στην Πέστη της Ουγγαρίας το 1836, αναφέρει το χωριό με το όνομα Μακροχώρι ως όμορφο κονιαροχώρι, δηλαδή χωριό κατοικούμενο από τούρκους γεωργούς.
Οι πρώτοι έλληνες, εκτός από τις οικογένειες των παραδοσιακών νομάδων Σαρακατσαναίων και Βλάχων από τη Σαμαρίνα που διαχείμαζαν στην περιοχή κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, άρχισαν να εγκαθίστανται στο Μαρκυχώρι τις παραμονές της προσάρτησης της Θεσσαλίας. Κυρίως άνδρες από τα ορεινά χωριά εγκαθίστανται εργαζόμενοι ως χουσμικιαραίοι στους Τούρκους ή είναι τεχνίτες (σαμαράδες, ραφτάδες, κτίστες). Με την προσάρτηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα το 1881 οι Τούρκοι μικροϊδιοκτήτες γης πωλούν τα κτήματά τους και τα αγοράζουν έλληνες που εγκαθίστανται σταδιακά στο χωριό. Όμως το Μακρυχώρι εξακολουθεί να είναι στην πλειοψηφία του τουρκικό χωριό και μετά το 1881. Όπως μας πληροφορεί το 1895 ο Αμβρόσιος Κασσάρας, επίσκοπος Πλαταμώνος στην εκκλησιαστική περιφέρεια του οποίου ανήκε το Μακρυχώρι «τα δύο τρίτα των κατοίκων του Μακρυχωρίου είναι εισέτι Οθωμανοί, ανερχόμενοι εις 130 οικογενείας ενώ οι Χριστιανοί κάτοικοι περί τας 55 οικογενείας». Ο ίδιος μάλιστα αναφερόμενος στην ονομασία του χωριού λέει συγκεκριμένα: «Μακρυχώρι, όπερ πράγματι κατέχει μακρύν χώρον εκτάσεως, και ίσως εκ τούτου ωνομάσθη ούτως. Ίνα διέλθη τις το χωρίον τούτο από της μιας αυτού άκρας άχρι της άλλης απαιτείται ημίωρος τουλάχιστον έφιππος οδοιπορία».
Η οριστική εγκατάλειψη του Μακρυχωρίου από τους Τούρκους συντελείται μετά τον πόλεμο του 1897, όταν φεύγουν προς περιοχές πιο βόρεια υπό τουρκική κατοχή. Τότε λοιπόν το Μακρυχώρι αλλάζει εντελώς πληθυσμιακά και οικογένειες ποικίλης προέλευσης Σαρακατσαναίοι και Βλάχοι από τη Σαμαρίνα και Περιβόλι, Ζαγορίτες, Καλαρρυτηνοί, Κουπατσαραίοι, Καραγκούνηδες Χασιώτες, ορισμένοι Πελοποννήσιοι καθώς και από τα γύρω ορεινά χωριά αγοράζουν γη και εγκαθίστανται στο Μακρυχώρι.
Το Μακρυχώρι από το 1881 μέχρι και το 1914 ανήκε στον τέως δήμο Νέσσωνος. Μετά τη διοικητική μεταβολή του 1912 αποτέλεσε κοινότητα ξεχωριστή ενώ στη συνέχεια έγινε έδρα του Καποδιστριακού δήμου Μακρυχωρίου και στη συνέχεια έδρα του Καλλικρατικού δήμου Τεμπών.
Πληθυσμιακά εξελίσσεται το χωριό. Σύμφωνα με τις απογραφές

ETOΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
1881 466
1889 651
1896 775
1907 1028
1928 1045
1951 1488

Το σχολείο

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 το ελληνικό κράτος ανέλαβε τη θεσμική κατοχύρωση των σχολείων που λειτουργούσαν προηγουμένως. Στο ελεύθερο ελληνικό κράτος σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο περί δημοτικών σχολείων του 1834

ΎΣΤΕΡΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ Ποιοι ευθύνονται για αυτήν την ασυδοσία στις δαπάνες; Κατ’ αρχήν οι κυβερνώντες εκείνα τα χρόνια δηλαδή τα κόμματα ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Μέσα στην άμετρη φιλοδοξία ν’ ανανεώσουν την παραμονή τους στη γλυκιά εξουσία υποχωρούσαν με ευκολία σε παράλογα αιτήματα κλάδων, ιδιαίτερα του ευρύτερου κρατικού τομέα ( Κάντε σύγκριση στα μισθολόγια και τα διάφορα άλλα ωφελήματα των διαφόρων ΔΕΚΟ με όλους τους άλλους τομείς εργασίας). Όμως ας είμαστε δίκαιοι Θυμηθείτε πόσο συχνά απεργούσαν οι εργαζόμενοι στον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο, την ΔΕΗ εκβιάζοντας την κυβέρνηση με θύματα τον ανώνυμο Έλληνα εργαζόμενο. Είναι χαρακτηριστική «υπερήφανη» δήλωση συνδικαλιστή ότι «Η καθαρίστρια του κλάδου μου έχει μισθό καλύτερο από έναν καθηγητή Πανεπιστημίου. Αυτό είναι κατάκτηση των αγώνων μας».
Ενώ ο προϋπολογισμός ήταν τόσο βαριά ελλειμματικός η ηγεσία του εργατικού κινήματος και των αντιπολιτευόμενων κομμάτων ομιλούσαν για κυβερνητική πολιτική …λιτότητας. Αυτό συμβαίνει σε όλες τις ανθρώπινες δράσεις. Το νόμισμα έχει δυο όψεις. Ποτέ το δίκαιο ή το άδικο δεν είναι μόνο από τη μια μεριά
Στην ατμόσφαιρα της ασυδοσίας βρήκαν πρόσφορο έδαφος διάφοροι, που είχαν κάποια έστω και μια μικρή εξουσία αλλά ελαστική συνείδηση να προσποριστούν για δικό τους όφελος κρατικά χρήματα

Ανώνυμες χαρακιές
σ’ ασβεστωμένο τοίχο
μετράνε μέρα, τη μέρα
το γύρισμα του χρόνου.
Ήδη έχουν σχηματιστεί
παράλληλες γραμμές
η μια κάτω απ’ την άλλη.
Το ερώτημα είναι βαρύ.
Ποιος και πότε
άρχισε τη μέτρηση
και πότε στο διάολο
θα τελειώσει αυτή;

Όταν έγινα δάσκαλος
Μια συγκλονιστική ανθρώπινη ιστορία στα χρόνια του Εμφυλίου
Αυτό είναι το “σχολείο” που δίδαξε ο Θωμάς Μπαρμπαγιάννης.
του ΘΩΜΑ ΣΙΔΕΡΗ
Η περίπτωση του Θωμά Μπαρμπαγιάννη είναι μοναδική. Εκείνα τα πέτρινα μεταπολεμικά χρόνια σ’ ένα χωριό φτωχό, ταχύ και άγονο, όπως τα περισσότερα της Μάνης, πήρε την απόφαση ν’ ανοίξει μόνος του το δημοτικό σχολείο και να φωνάξει τα παιδιά του χωριού να τους κάνει μάθημα σε μια αίθουσα, που δεν ήταν ακριβώς αίθουσα αλλά το δωμάτιο ενός σπιτιού. Δήλωσαν «παρών» πάνω από 120 μαθητές, πολλοί μάλιστα ήταν μεγαλύτεροι απ’ αυτόν. Ύστερα, για τυπικούς λόγους, ζήτησε και έλαβε την προφορική άδεια του διευθυντή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που έδρευε στο Γύθειο. Στις πρώτες εξετάσεις που έγιναν στο σχολείο, μαζί με τους μαθητές πήρε απολυτήριο δημοτικού και ο δάσκαλος.
Η κουβέντα με τον Θωμά Μπαρμπαγιάννη περιέχεται στο βιβλίο “Το Απουσιολόγιο του Χρόνου”, εκδ. “Μ. Γκιούρδας”, 2010
Από πού κατάγεστε;
Εγώ κατάγομαι από την ανατολική Μάνη. Το χωριό το δικό μου, εκεί δηλαδή που γεννήθηκα, λέγεται Άγιος Νικόλαος. Άλλοι το λένε Κάτω Παχιάνικα. Βρίσκεται μεταξύ Κότρωνα και Λάγιας, προς τον Λακωνικό Κόλπο. Το κέντρο όμως ήτανε η Κοκκάλα, η πιο μεγάλη κοινότητα της περιοχής. Επειδή ήτανε παραλιακό μέρος, όλοι φεύγανε από τα ορεινά και πηγαίνανε εκεί. Εκεί πήγαμε κι εμείς για να μείνουμε.
Πώς ήταν η ζωή αμέσως μετά τον πόλεμο;
Ο πόλεμος τέλειωσε το ’44, αλλά πριν προλάβουμε να πούμε «δόξα σοι ο θεός», ήρθε ο Εμφύλιος. Υποφέραμε, δεν είχαμε στον ήλιο μοίρα. Αλλά το χειρότερο είναι ότι στο μέρος που είμαστε δεν είχαμε καμιά επαφή με την υπόλοιπη Ελλάδα. Κάτι καϊκάκια πήγαιναν πού και πού στο Γύθειο. Όταν όμως έπιανε φουρτούνα, δεν πηγαίνανε ούτε κει… Εκείνη την εποχή πεθαίνανε πολλές γυναίκες πάνω στη γέννα. Δεν υπήρχε γιατρός, δεν υπήρχε τίποτα. Στις αρχές του ‘5οβάλανε βαπόρια που έκαναν το δρομολόγιο μέχρι τον Πειραιά και ξανά πάλι πίσω. Αλλά τι να το κάνεις τότε… Ο κόσμος είχε αρχίσει να φεύγει από τα χωριά. Φύγανε πολλοί…
Υπήρχαν πολλά παιδιά στην Κοκκάλα και στα γύρω χωριά;
Υπήρχανε πάρα πολλά. Και αγόρια και κορίτσια. Κάθε οικογένεια είχε κι εφτά κι οχτώ κι εννιά παιδιά. Μόλις μεγαλώνανε, μπαίνανε στο καράβι και φεύγανε. Τώρα δεν υπάρχουνε παιδιά στο χωριό μου.
Θυμάστε τον δάσκαλο που είχατε;
Πώς δεν το θυμάμαι! Λεγόταν Μελάς Γεώργιος. Δεν ξέρω αν