Η ΕΠΟΧΗ

 

Η

 μελέτη των φροντιστηριακών δρώμενων στο πρώτο μισό του 20^ου αιώνα πρέπει να συναρτηθεί ευθέως με την ιστορική πορεία της χώρας, τις πολεμικές συρράξεις της περιόδου, τις αλλεπάλληλες καθεστωτικές αλλαγές, τα πραξικοπήματα, τις διάφορες στασιαστικές απόπειρες, τα πολιτικά γεγονότα και τις κοινωνικές αλλαγές.

Είναι ανάγκη να σημειωθεί εκ προοιμίου ότι οι εξελίξεις στην εκπαίδευση –και άρα οι δραστηριότητες των φροντιστηρίων– ακολουθούν πιστά τα σκαμπανεβάσματα της ρευστής και ασταθούς εσωτερικής κατάστασης.

Εικόνα

Απαλά πλησίασε την παλάμη στο μάγουλό της
και ίσα- ίσα που το ακούμπησε.
Ένιωσε την εσωτερική της ζέστα να τον διαπερνά.
Δεν κινήθηκε καθόλου, ούτε μπρος ούτε πίσω
Μόνο τον κοίταζε διαπεραστικά κι επίμονα
Τόλμησε ένα απαλό χάδι και τότε έγειρε λίγο
όλο το κεφάλι προς το μέρος της παλάμης

1. Μικρά βιογραφικά

λευτέρης τσίλογλου

12 ώρες πριν

 Τον Βερέττα τον πρωτοσυναντάμε το 1907. Είναι λοχαγός του πυροβολικού και συγχρόνως καθηγητής στο Στρατιωτικό Σχολείο (Σχολή Ευελπίδων). Τότε μαζί με τον επίσης λοχαγό και καθηγητ...ή στην ίδια σχολή Ιωάννη Βλαχάβα ανοίγουν Φροντιστήριο στην οδό Ιπποκράτους 97 (στο ύψος της Καλλιδρομίου σε κτήριο που αργότερα στέγασε άλλα φροντιστήρια).
Ο Βερέττας διδάσκει Αριθμητική και Άλγεβρα, ενώ ο συνέταιρος του Ιωάννης Βλαχάβας την Ευκλείδεια και την παραστατική Γεωμετρία. Για τα υπόλοιπα μαθήματα, υπάρχουν άλλοι ειδικοί καθηγητές των οποίων τα ονόματα δυστυχώς δεν αναφέρονται. Το φροντιστήριο δέχεται υποψήφιους μαθητές για τις στρατιωτικές σχολές και το Πολυτεχνείο σε τμήματα πέντε ατόμων. (Εδώ να θυμίσω ότι στο μόνο Πανεπιστήμιο που υπάρχει, το Πανεπιστήμιο της Αθήνας, δε γίνονται ακόμα εισιτήριες εξετάσεις. Σ’ αυτό εισάγεται κανείς αυτομάτως αν είναι πτυχιούχος Γυμνασίου της ελεύθερης Ελλάδας και των αναγνωρισμένων ισότιμων σχολείων σε κέντρα που ζει και μεγαλουργεί το Ελληνικό στοιχείο. Αυτές διεξάγονται από το 1926 και μετά.)

Α υ θ α ι ρ ε σ ί ε ς

Συνηθίζεται να λέμε ότι οι δικαστικές αποφάσεις  δε σχολιάζονται. Όμως κάποιος ουδέτερος παρατηρητής θα μπορούσε ευλόγως ν’ αναρωτηθεί ποια είναι η ευθύνη του δικαστικού λειτουργού, όταν χωρίς να συνυπολογίζει όλες τις παραμέτρους, ελαφρά τη καρδία εκδίδει αποφάσεις που επηρεάζουν την οικονομική πολιτική και τα νούμερα ενός προϋπολογισμού ψηφισμένου από μια Βουλή, που έχει εκλεγεί με την καθολική ψήφο των Ελλήνων ψηφοφόρων.

Το φαινόμενο έχει επαναληφθεί, οπότε λογικά εισέρχεται το ερώτημα. Αν είναι έτσι μήπως κι οι δικαστικοί λειτουργοί θα έπρεπε να εμβαπτίζονται με κάποιο τρόπο στη λαϊκή δοκιμασία και να συνυπολογίζουν τον παράγοντα αυτόν πριν την έκδοση μιας απόφασης.

Τα φοιτητικά φροντιστήρια

 Ας σταματήσουμε εδώ προσωρινά τη χρονική περιδιάβαση. Σε λίγο αρχίζουν οι πολεμικές συρράξεις, με συνέπειες σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου. Και ας επιστρέψουμε να μελετήσουμε τα πρώτα φοιτητικά φροντιστήρια.

 

Ισχυρίζομαι βασίμως ότι κύτταρα εξωπανεπιστημιακής φροντιστηριακής εκπαίδευσης υπάρχουν από πολύ νωρίς. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία: Στα πρώτα 50 χρόνια (1837-1887) λειτουργίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας αξιώθηκαν πτυχίου:[1]

 

Στη Θεολογική…….	77
Στη Νομική………..	2.295
Στην Ιατρική………	2.340
Στη Φιλολογία…….	273	346
Στα Μαθηματικά….	46
Στη Φυσική……….	27
Φαρμακοποιοί (Φαρμ. Σχολείο)…...	379
Ελληνοδιδάσκαλοι...	125

 

Στη Θεολογική…….	77
Στη Νομική………..	2.295
Στην Ιατρική………	2.340
Στη Φιλολογία…….	273	346
Στα Μαθηματικά….	46
Στη Φυσική……….	27
Φαρμακοποιοί (Φαρμ. Σχολείο)…...	379
Ελληνοδιδάσκαλοι...	125

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η ανάγκη της καταγραφής

Με τη χαρμόσυνη είδηση της ανόδου της Νίκης Βόλου για δεύτερη φορά στην Α΄ Εθνική, σε μια χρονολογία που η ομάδα μας συμπλήρωσε 90 χρόνια ζωής,  ανεβάζω στον τοίχο μου –εμπλουτισμένο- ένα κείμενο, που πρωτοπαρουσίασα στην ιστοσελίδα «Η Μαγνησία στο πέρασμα του χρόνου». Η αντίληψή μου είναι οι παλαιές πληγές να κλείσουν. Δεν έχει κανένα νόημα πλέον αναφορά γεγονότων της πρώτης περιόδου. Δεν έχουμε την πολυτέλεια νέων διχασμών

Μέσα μου κυκλοφορούν από χρόνια διάφορες εικασίες για τους πρώτους αγαπημένους έποικους του Ξηρόκαμπου, δηλαδή της άνυδρης και άξενης περιοχής του Βόλου, όπου χτίστηκαν τα πρώτα προσφυγικά σπίτια κι αργότερα ονομάστηκε Νέα Ιωνία Βόλου. Ο αγαπημένος γενέθλιος τόπος μου!

Γυμνοί από υλικά αγαθά, αποδεκατισμένοι από τις απώλειες αγαπημένων προσώπων, ταλαιπωρημένοι από τις κακουχίες, όμως νοικοκυραίοι στον τόπο τους, οι περισσότεροι με αγροτικό παρελθόν, αλλά τώρα χωρίς κλήρο, και μερικοί παραθαλάσσιοι με ναυτική παράδοση βρίσκονται σε μια νέα πατρίδα και δίνουν την καθημερινή μάχη για την επιβίωση τους.

 Είναι φυσικό ν’ αντιμετωπίσουν και κάποια εχθρότητα από  μερικούς ντόπιους – τίποτα το παράξενο αν δεις και τις σημερινές αντιδράσεις με τους μετανάστες- δίνουν τη μάχη της παραδοχής και της αφομοίωσης με τον ντόπιο πληθυσμό. Δέχονται κάθε προσφερόμενη εργασία σε μια πόλη που βρίσκεται σε ανοδικό οργασμό και με την πάροδο του χρόνου αποκτούν εμπειρίες και ειδίκευση σε καπνεργοστάσια, σιδηρουργικές βιομηχανίες, κλωστοϋφαντουργίες  και άλλες απασχολήσεις, όπως πχ εργάτες στο λιμάνι

Συγχρόνως δημιουργούν οικογένειες που πληθαίνουν με τα πολλά παιδιά που έρχονται με τα χρόνια, δημιουργικοί και τίμιοι δομούν τις πρώτες αναγκαίες υποδομές για να κάνουν υποφερτή τη ζωή τους

Τα πρώτα μελήματα είναι το χτίσιμο μιας εκκλησίας. Το όνομά της; Ευαγγελίστρια! Είναι το όνομα της Μητρόπολης των Αθηνών. Έχω ακούσει κι άλλη εκδοχή αλλά εγώ καταθέτω τη δική μου. Ένα πρόχειρο οίκημα στην αρχή για σχολείο των παιδιών, μέχρι να χτιστούν τα περικαλλή κτίρια των δημοτικών σχολείων με τις μεγάλες αίθουσες, προωθημένα με τα μέτρα της εποχής. Ύστερα η ίδρυση του γυμναστικού συλλόγου Νίκη Βόλου. Η Νίκη έχει τα εθνικά χρώματα, μπλε και άσπρο. Τα δυο αυτά στοιχεία μαζί με άλλα, που θα μπορούσε κάποιος να επικαλεστεί, είναι σαφή δείγματα της

  π ρ ο σ π ά θ ε ι α ς    τ ο υ   π ρ ο σ φ υ γ ι κ ο ύ   κ ό σ μ ο υ   ν α   ε ν τ α χ θ ε ί   

                                μ έ σ α   σ τ η   κ α ι ν ο ύ ρ ι α   π α τ ρ ί δ α.

Αυτό δε σημαίνει ότι ξεπεράστηκαν οι διακρίσεις ανάμεσα στους ντόπιους και τους πρόσφυγες, υπολείμματα των οποίων έφτασαν μέχρι τα δικά μου παιδικά χρόνια, της δεκαετίας του ’50. Είναι όμως χαρακτηριστικές συμπεριφορές δημιουργικών ανθρώπων που οικοδομούν τη σχέση με τη νέα μητέρα πατρίδα.

Δυστυχώς πολύ αργά έβαλα τα ερωτήματα στον εαυτό μου. Και τότε δε μπορούσα να πάρω απαντήσεις, γιατί η πρώτη γενιά είχε πια εκλείψει.

 Π ώ ς   ν α   σ ο υ   α π α ν τ ή σ ο υ ν   α γ α π η μ έ ν α   π ρ ό σ ω π α   π ο υ   π ι α    

                                   δ ε   β ρ ί σ κ ο ν τ α ι   σ τ η   ζ ω ή;

  Ίσως αυτό για μένα ήταν ένα από τα κίνητρα να καταγράψω τις δικές μου μνήμες. Βεβαίως έχουν έντονο το προσωπικό στοιχείο, αλλά αναρωτιέμαι: Έτσι δε γίνεται πάντα; Ας μαζευτούν πολλές τέτοιες μαρτυρίες και κάποια από τα παιδιά ή τα εγγόνια μας θα κάνει τη σύνθεση κρατώντας τα σημαντικά κι αφαιρώντας τα επουσιώδη

 

Ψυχογράφημα

                                    
  Κάνοντας μια συνοπτική θεώρηση στην πορεία της ζωής μου δικαιούμαι να πω:

    - Καλά την έβγαλα!

    Παρά τις εγγενείς αφετηριακές δυσκολίες, που με καθόρισαν, παρά τις επίκτητες δικές μου περιπέτειες, η πορεία της ζωής  ήταν καλύτερη απ’ ότι οι αρχικές προϋποθέσεις προέβλεπαν.

    Μεγάλωσα, χωρίς καμιά αξιοσημείωτη περιπέτεια της υγείας μου, σπούδασα μια επιστήμη, παντρεύτηκα μια ικανή, ρεαλίστρια και προστατευτική γυναίκα, έκανα ένα παιδί- δυστυχώς μόνο ένα. Έκτισα ένα σπίτι, φύτεψα δέντρα με σπόρους που συγκέντρωσα από διάφορους ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας και τώρα που μεγάλωσαν τα καμαρώνω και τα χαίρομαι. Μια από τις μεγαλύτερες ικανοποιήσεις που έζησα ήταν η παρακολούθηση της δύναμης ζωής που εμπεριέχεται σ’ ένα σπόρο. Πως ξυπνάει και πως αναπτύσσεται. Παρακολουθώντας εκ του σύνεγγυς την ανάπτυξη ενός φυτού βλέπεις και τη δύναμη της ανθρώπινης ζωής.